FilosofieKafee!

"Die etiese en politieke implikasies van Aristoteles se begrip van praktiese wysheid (phronesis)."-Prof Pieter Duvenage

2011-11-14T08:12:00.003+02:00

Dit gaan in hierdie bydrae oor praktiese kennis of wysheid (phronēsis, φρόνησις) in ‘n verdeelde samelewing. Om hierdie kwessie te verken is Aristoteles se werk, en die interpretasie en toepassing daarvan, van grootse belang. In hierdie opsig staan sy begrip van praktiese wysheid (phronēsis) sentraal. In die proses sal hoofstuk VI van die Nikomacheaanse Etiek, waar Aristoteles ‘n belangrike onderskeid tussen wetenskaplik-teoretiese kennis (episteme) en praktiese kennis of wysheid (phronēsis) maak, in die eerste afdeling bespreek word. Daar sal ook verder gewys word hoe hierdie onderskeid nie net van belang vir die sosiaal-etiese aard van die mens (Aristoteles se idee van die mens as zoon politikon) is nie, maar ook vir die daaruit-vloeiende begrip van politiek.

In die tweede afdeling word hierdie kwessie van die politiek verder verdiep met ‘n bespreking van Gadamer se filosofiese hermeneutiek as ‘n twintigste eeuse antwoord op Aristoteles. Hoewel Gadamer in hierdie opsig deur sy leermeester Heidegger beïnvloed is, het hy ook daarin geslaag om om phronēsis as praktiese kennis op ‘n eiesoortige manier met sy voorstel van filosofiese hermeneutiek te integreer. In die opsig word praktiese kennis met begrippe soos die hermeneutiese sirkel en ‘n werkingshistoriese bewussyn verbind.
In die laaste afdeling word Gadamer se rekonstruksie van die Aristoteliese praktiese filosofie met die vraagstuk van ‘n verdeelde samelewing in verband gebring. Die tese, vooraf geformuleerd, is dat Aristoteles se begrip van phronēsis en Gadamer se kreatiewe twintigste eeuse lees daarvan, ten spyte van kritiek wat ook daarop gelewer kan word, van groot waarde kan wees in ‘n plurale en verdeelde samelewing wat deur botsende opvattings van die ware, goeie en skone gekenmerk word.
rsvp: 012 328 3173 (Martie)
Kom vroeg en geniet die aand, dis die laaste gesprek van 2011.

"Wat is die rol van die filosoof in berading vandag?" - Prof Dirk Louw

2011-10-17T21:36:00.003+02:00

Die rol van die filosoof as berader kan in die Westerse filosofiese tradisie reeds gevind word in Sokrates (470-399 B.C.) se begrip van die filosoof as ‘n “vroedvrou” wat ander help om geboorte te skenk aan hul eie idees (d.i. om self antwoorde op hul probleme te vind). Hierdie verstaan van die rol van die filosoof was kentekenend van ‘n Grieks-Romeinse tydsgees wat die toepassing van filosofie op alledaagse probleme aangemoedig het. Dink in hierdie verband maar aan die verskeidenheid van voorstelle oor hoe die lewe geleef behoort te word deur onder andere die Pythagoreërs, die Sinici, die Stoїsyne, die Epikureërs en die Cirenese filosofiese skool. In meer resente tye raak die titel “filosofiese berader” al hoe gewilder nadat die Duitse filosoof, Gerd Achenbach, ‘n praktyk vir “filosofiese berading” in die vroeë tagtigerjare gevestig het asook die Gesellschaft fur Philosophische Praxis in 1982 gestig het. Sedertdien het die idee en praktyk van “filosofiese berading” ook na heelwat ander lande verskuif, waaronder die V.S.A., Verenigde Koninkryk, Nederland, Oostenryk, Switserland, Noorweë, Italië, Spanje, Kanada, Israel, Turkye en Suid-Afrika. Desnieteenstaande is daar relatief min oor “filosofiese berading” gepubliseer en nog minder oor “filosofiese berading” in Suid-Afrika. Dus, wat presies is “filosofiese berading”? Wat is “filosofies” aan filosofiese berading? In watter sin is dit “berading”? Verskil die manier waarop “filosofiese berading” in Suid-Afrika bedryf word van hoe dit elders beslag kry?

Dirk is 'n kliniese sielkundige en 'n mede-professor emeritus in die filosofie. Sy belangstellingsveld sluit in die liefde, die lewe, die heelal en alles wat daarmee saamhang. Spesialiteitsvelde sluit in o.a. Filosofiese Berading, die Ubuntu-etiek, en religieuse pluraliteit.

Dink, talm en skrum saam op hierdie blok.
rsvp: Café Riche 012 328 3173 (Martie)

"Is daar aanduidings van intelligente ontwerp (IO) in die wêreld om ons?"- Dr Gawie Nothnagel

2011-09-14T18:06:00.002+02:00

As ‘n mens iets ontwerp en bou, begin dit tipies by ‘n grondstof. So byvoorbeeld is klei iets wat natuurlik op aarde voorkom. Die klei het nie selfsamestellende eienskappe nie, en al wag ons donkiejare sal potte nie spontaan daaruit vorm nie. Slegs wanneer ‘n pottebakker dit intelligent verwerk, kan die klei omskep word in iets met ‘n hoër-orde funksie. ‘n Pottebakker is nodig om funksionele kompleksiteit aan nie-selfsamestellende grondstowwe te gee.
Daar is nie bewyse dat hierdie soort impromptu intelligente ontwerp in die natuur bestaan nie. As dit nie so is nie, wat is die metafisiese implikasies?
Aan die ander kant is die vakgebied van die fisika (en ander natuurwetenskappe) net moontlik omdat daar wetmatighede in die fundamentele onderbou en aksies van die natuur bestaan. Mens kan aste ware sê dat daar onderliggende spelreëls is wat “intelligent” voorkom, of minstens toeganklik vir intelligente ondersoek is. Daar is min twyfel dat hierdie wette en aksies selfsamestellende eienskappe het wat tot die ontluikende kompleksiteit aanleiding gee.
Gawie gaan die onderwerp van voortspruitende kompleksiteit vanuit die perspektief van ‘n fisikus, met behulp van enkele voorbeelde probeer toelig, asook om die megaande metafisiese implikasies uit te wys.

Ontmoet nuwe gespreksgenote en kom vroeg!

Café Riche
Kerkplein 2
Pretoria
012 328 3173
rsvp: Dricky

Neem hiér deel aan die gesprek indien u nie Vrydagaand kan bywoon nie.
oopgesprek@filosofiekafee.co.za

“Is daar ‘n verband tussen seerowery en hongersnood? - ‘n kyk deur Somalië se lens”-Prof Maxi Schoeman

2011-08-19T16:52:00.001+02:00

Hongersnood, seerowers, terroriste en oorlog - Afrika - én die wêreld- deur die lens van Somalië
Teen die agtergrond van die burgeroorlog in Somalië, en die land se reputasie as 'n veilige hawe vir terroriste, ondersoek Maxi die huidige hongersnood waardeur die land geteister word, en kyk na 'n moontlike verband tussen die hongersnood en seerowery. Sy argumenteer dat die Somaliese krisis 'n mensgemaakte tragedie is waarin buurlande en ander internasionale rolspelers, en spesifiek die VSA, 'n groot aandeel het. Suid-Afrika se (potensiële) rol om hulp te verleen en 'n oplossing te vind, word ook onder die loep geneem.

Kom neem gerus deel aan hierdie gesprek in ‘n gasvrye omgewing en ontmoet mede redenaars.
rsvp 012 328 3173 (Dricky vd Merwe)
oopgesprek@filosofiekafee.co.za

Terugberig: Hoe skryf ons Suid-Afrika se Geskiedenis?

2011-08-13T11:11:00.003+02:00

Geskiedenis gaan nie alleenlik oor die verlede nie, maar stel ons ook in staat om die verlede, teenswoordige en die toekoms met mekaar te verbind. Dit help ons verder om te verstaan waarheen ons op pad is.

Daar is drie scenarios:

1. Wanneer mens leef binne ‘n gemeenskap wat ontwikkel en vooruit beur
2. Wanneer die gemeenskap ‘n stabiele gang gaan
3. Wanneer die gemeenskap besig is om te verval

Hoe langer die geskiedenis gedokumenteer is, hoe beter is mens se begrip van wat presies in die verlede gebeur het. Hoe minder dokumentasie bestaan, hoe moeiliker is dit om jou weg te vind. Die het implikasies vir die “rakleeftyd” van ‘n betrokke stuk geskiedenis. Goeie geskiedenis het ‘n langer rakleeftyd as slegte geskiedenis! In die geval van suider-Afrika het ons ‘n baie kort gedokumenteerde geskiedenis, ten spyte van die feit dat ons na onsself, in die lig van ons lang argeologiese erfenis, as die wieg van die mensdom verwys.

Ons lewe binne ‘n gemeenskap waar meeste Suid-Afrikaans half-geletterd is. Dit was vroeër die geval en is vandag nog waar. Nasionalistiese regerings hou die sistemiese verwaarlosing van geletterdheid in stand. In ons geval vind die oordrag van historiese kennis meesal mondelings plaas. Hierdie soort populêre, demokratiese geskiedenis is nie presies en streng van aard nie. Binne hierdie multi-kulturele en veelrassige land bestaan daar vele gemeenskappe. Oral ter wêreld is dit gebruik dat die heersers geskiedenis gebruik om kulturele herkoms te verheerlik. Binne ‘n gefragmenteerde land soos Suid-Afrika is die situasie moeilik. Die heersers is op soek na helde wat dié gedeelte van die geskiedenis wat hulle graag onthou, verpersoonlik. Historici is lugtig wanneer hulle gekonfronteer word met die mantra van “my geskiedenis” of “nasiebou.” Geskiedenis word deur nasionaliste beskou as ‘n kommoditeit wat deel uitmaak van nasionale politiek.

Die huidige Suid-Afrika aspireer daarna om ‘n slegte staat te wees, maar kry dit nie reg nie! Afropessimiste is verkeerd in hulle siening van Suid-Afrika, aangesien hulle eintlik te optimisties is. Die chaos gaan nie beëindig word nie. Geskiedenis het nie ‘n spesifieke afsnytyd nie. Die Suid-Afrikaanse staat is te sterk om te faal, maar terselfdertyd te swak om ‘n sukses te kan wees.

Geskiedkundiges ontwikkel ‘n stel reëls wat hulle help om die rakleeftyd van hulle geskiedenis te verleng. In hierdie verband verwys prof van Onselen na sy eie reëls:

Eerstens is daar die illusie dat elke land se geskiedenis eiesoortig is. Om jou eie geskiedenis as buitengewoon te wil sien, kan tot waansin lei.

Verder moet ‘n mens nie ‘n gevangene word van geografiese determinisme nie. Nasiestate is menslike skeppings en nie goddelike waarhede nie. Geografiese grense behoort nie nie jou verbeelding aan bande te lê nie. Dit is waarom die gesprek oor plaaslike geskiedenis eerder oor suider-Afrika as net Suid-Afrika moet handel.

Die geskiedkundige het die moeilike taak om ‘n balans te handhaaf tussen ‘n weergawe van die reële, komplekse aard van geskiedenis en ‘n duidelike, samehangende interpretasie daarvan.

Daar behoort samehang te bestaan tussen die verlede en die hede wanneer mens spesifieke vraagstukke bestudeer.

Alles na afloop van 1945 kom neer op ‘n studie van joernalisme of sosiologie.

Die wortels van geskiedenis gaan terug na ‘n periode toe digkuns en historiese oorsprong nou verweef was. Geskiedenis is gevolglik halfpad kuns, en halfpad wetenskaplik van aard.

Geskiedskrywing behoort duidelik te wees en die gehoor te interesseer sonder dat enige kompleksiteit in die gebeure prysgegee word.

Klasverskille gee ‘n universele karakter aan menslike ervarings. Wanneer kleur te sprake kom, beweeg mens te na aan ‘n situasie waar ‘n spesifieke groep se geskiedenis as “buitengewoon” gesien word.

Skeptisisme behoort gehandhaaf te word teenoor alle inligting wat uit staatsoorde bekom word. Hierdie amptelike bronne behoort op ander wyses aangevul te word.

Geskiedkundiges behoort amptelike publikasies, “goedgekeurde” biografieë of enige ander opdragte van die staat te vermy. Indien hulle sulke werk aanvaar, word publikasies gelewer wat geen rakleeftyd het nie.

Lydia van Eeden

“Hoe skryf ons Suid Afrika se geskiedenis?”-Prof Charles van Onselen

2011-07-08T08:40:00.003+02:00

Geskiedenis handel nie alleenlik net oor die verlede nie, maar ook oor die maniere waarop die verlede met die hede verbind is. Hierdie onderwerp interesseer ons dus gedeeltelik omdat dit ons toelaat om op daardie platform voort te bou en om oor die toekoms te spekuleer. Indien hierdie teorie waar sou wees, bring dit ‘n klompie interessante vrae mee. Hieronder tel die vraag of die hede historici bevry of gevange hou wanneer hulle besig is met geskiedskrywing. Wat behels die gevare rondom pogings om geskiedenis in die huidige Suid-Afrika neer te pen en wat presies is “Suid-Afrikaanse” geskiedenis? Waarom behoort historici hulle bevraagtekening van die verlede te beperk tot die entiteit van die “nasiestaat” - ‘n ietwat arbitrêre geografiese eenheid met ‘n betreklik onlangse geskiedenis? Behoort ons nie tydens die aantekening van Suid-Afrikaanse geskiedenis op ons hoede te wees vir die gevaar dat ons die analise-eenheid van ‘n “nasiestaat” as vertrekpunt aanvaar nie? Sodanige vertrekpunt kan nie net ons vermoë om die verlede korrek te herkonstrueer beperk nie, maar kan ook, sonder dat dit die bedoeling is, tot voordeel strek van die erfenis-smouse, politici en mede-reisigers wat meer angstig is om historiese projekte in te span vir “nasiebou” en rasbepaalde nasionalisme. Daar is geen eenvoudige antwoorde op sulke vrae nie en, soos dit uit my praatjie sal duidelik word, beskik ek waarskynlik oor minder antwoorde as die meeste historici en sosiale wetenskaplikes.

Kom gesels saam Vrydagaand 29 Julie vanaf 19:30
rsvp:
Café Riche 012 328 3173 (Dricky)
R65 pp sluit aandete in.

“Politokrasie: ‘n Peiling van die dwanglogika van die staat en ‘n moontlike antwoord daarop”

2011-06-22T15:20:00.005+02:00

Prof Koos Malan gaan praat oor sy nuwe boek. Hier volg van die kommentare deur regsgeleerdes:
'n Meesterlike opsomming van die geskiedenis van die Westerse staatsfilosofie, staatkunde en staatsreg lei 'n diepgaande en ongemaklike ontleding van die moderne territoriale staat in. Is 'demokrasie' in 'n heterogene gemeenskap met 'n getalsterke meerderheid nie noodwendig gelykstaande aan die verdrukking van minderhede nie? Kan menseregte en die howe minderhede se eiesoortigheid doeltreffend beskerm? Prof Malan bied sy gedeeltelike oplossing van 'tuistelike gemeenskappe' - vrywillige groeperinge van eendersgesindes wat op verskillende grondslae gevorm kan word – geensins voorskriftelik aan nie, maar as 'n prikkelende stuiwer in die armbeurs wat op sowel akademiese vlak asook in die politieke praktyk tot ernstige besinning en debat aanleiding sal gee.
- Eberhard Bertelsmann, Hooggeregshof, Pretoria

Wordt de klassieke trias “monarchie, aristocratie, democratie" binnenkort aangevuld met een vierde type, namelijk de politocratie ? Of vervangen we laatstgenoemde maar beter door deze verder geëvolueerde vorm, waarin de diversiteit van onze samenleving een meer correcte representatie vindt? Koos Malan slaagt erin ons aan het denken te zetten over de weg die de moderne staat gevolgd heeft, en doet dit aan de hand van de meest gezaghebbende auteurs uit verleden en heden. Bovenal is het echter zijn eigen analyse die de lezer voortstuwt, niet alleen in de richting van nieuwe namen, maar vooral in de richting van verbeterde realiteiten.
- Frank Judo, advokaat, Brussel

Die skrywer toon aan dat die moderne territoriale staat in werklikheid nie die nodige erkenning aan verskillende taal-, kultuur- en godsdiensentiteite binne die staat verleen nie. Hy bied deurdagte, praktiese en prikkelende voorstelle vir die moontlike oplossing van probleme juis ondervind in state waarin sterk minderheids- en kulturele groepe hulself voordoen. Sy beskrywing van politokrasie wat op daadwerklike demokrasie neerkom, verdien daadwerklike en diepsinnige oorweging.
- George Barrie, Universiteit van Johannesburg

Wat dink u hiervan?
rsvp: Café Riche 012 328 3173 (Martie Leslie)
caferiche@kerkplein.co.za

Terugberig: Kan die Ondenkbare bedink word? - het Christina Landman gevra

2011-05-30T21:52:00.003+02:00

PROF CHRISTINA LANDMAN: KAN DIE ONDENKBARE BEDINK WORD? GODSDIENSTIGE DENKE OOR DIE HEMEL EN DIE EWIGHEID

Kultusse beskik almal oor sekere vaste eienskappe:

- Daar is ‘n sterk Ou Testamentiese aanslag
- Die leier word slaafs gevolg
- Die einde van die wêreld word gewoonlik spoedig voorspel
- Anti -gay, anti-vrou en anti-liberale denke kenmerk die meeste kultusse

Hoe het mense se persepsies oor die eeue heen verander wat die hemel en die hiernamaals betref? Volgens Michel Foucault skep die samelewing ‘n diskoers wat dan die lewens van die lede van daardie gemeenskap beheer. Die Jode van Bybelse tye het onderskei tussen God wat alleen in die hemel verkeer, die aarde en die Sheol, of donker laagtes, waar al die dooies hulle bevind. Hulle het mettertyd die verwagting begin koester dat God hulle noodlot sou verander (veral gedurende die ballingskap-periode). Die antwoord op hulle swaarkry was dat verandering op hulle wag. Die ellende sou met iets beters (die hiernamaals) vervang word.

Jesus is egter die die eintlike argitek van die hemel-konsep. Die Sadduseërs het hom dikwels in hierdie verband uitgevra. By die vroeë Christene was daar dikwels ‘n verlange na die hiernamaals wat skielik sou aanbreek. Vir die martelare was die vraag oor hoe om in die hemel te kom, die kardinale kwessie. Soos mense later verstedelik het, het die hemel die vorm van ‘n nuwe stad aangeneem: Die Nuwe Jerusalem. Augustinus het baie uitgesien na die hiernamaals as ‘n plek van kontemplasie. Gedurende die Middeleeue het die persepsie verander dat God alleen in die hemel was. Mense kon ook daar kom. In die Renaissance is die hemel as ‘n wonderlike plek gesien. Luther en Calvyn het hulle nie te veel oor die konsep van die hemel uitgespreek nie. Met die uitvinding van die teleskoop het die hemel-konsep egter ‘n knou gekry.

Tydens ‘n opname in die VSA is bevind dat die meeste Amerikaners in die hemel glo. Daar is nie veel detail nie, maar die meeste mense glo dat dit nie ‘n vervelige plek sal wees nie en dat mens geliefde afgestorwenes weer daar sal sien. In Suid-Afrika dink sowat 90% van die bevolking waarskynlik dieselfde.

Die beskrywing van die konsep “hemel” het deur die eeue saamgehang met hoe die samelewing daar uitgesien het.

Wat die konsep “ewigheid” betref, is dit een van die kernbegrippe van die Christendom, naamlik dat die lewe nie ophou nie. Plato het al oor die ewigheid gedink. Met sy Ideëleer word alles wat fisies bestaan immers na ewige konsepte herlei.

Vroeë Christene het geglo dat mens reg moes wees om verlos te word indien daar ‘n skielike einde aan die wêreld sou kom. Verlossing kon bereik word deur martelaarskap, die monastieke lewe en die mistiek. Gedurende die Middeleeue was die kerk magtig. Deur gebed en betaling kon jy iemand uit die vaevuur bevry. Luther het die persepsie verander: mense kon nou net deur geloof gered word.

Denke oor die hiernamaals beïnvloed ons gedrag. Dit het ‘n invloed op ons vrese en die morele pad wat ons bewandel. Dit skep vrees by mense wat gesond of inhiberend van aard kan wees. Alles wat mens doen word noodwendig beïnvloed deur jou siening dat die einde van die wêreld om die draai is.

Die huidige, moderne debat oor die hemel het heelwat verander. Die klem het verskuif van die hemel na ‘n sinvolle lewe op aarde. Ekologiese beswaardes meen die einde van die aarde kan oor 50 jaar aanbreek. Hulle voorspel dus ‘n einde van die wêreld wat deur natuurlike chaos veroorsaak word en nie deur ‘n bonatuurlike ingryp nie.

In die moderne debat gaan dit oor ‘n spel tussen die immanente en die transendente. Daar is ook die konsep van self-transendensie: jy konstitueer jouself deur middel van jou rasionele denke. Dit is jou verlossing. Verlossing hang nou saam met die bewus wees van die spel tussen die immanente en die transendente.

Die Christelike boodskap se troos lê nie in ‘n skielike einde van die wêreld nie, maar in wat in die Bybel staan. Dit is ‘n pad wat die mens en God saamstap, ‘n plek waar die mens ‘n gesonde lewe kan lei. Die transendente sal die mens nie alleen laat nie, selfs nie in die graf nie.

Op ‘n vraag of Jesus nog ‘n rol speel in die nuwe denkrigting, antwoord Christina dat die doel van die huidige spel tussen die immanente en transendente is om oop toegang tot God te skep. Die geïinkarneerde God plaas die twee pole in spel en daarin lê die vervulde lewe.

Indien daar geen lewe hierna bestaan nie, het die kerk nog ‘n rol om te speel? Hierop antwoord Christina dat gemeentelede groot verwagtings het van hoe die kerk hulle lewe kan verander (onder andere deur konkrete aspekte soos berading, hulp met die vind van werk, ens). Die bestaansreg van die kerk gaan oor die realisering van Jesus se koms. Die waardes van Jesus se lewe moet prakties deur die kerk geïllustreer word.

Oor die bestaan van kultusse in Suid-Afrika antwoord Christina dat die sendinglande gestig is deur mense wat nie meer in Europa se verligte samelewing verdra is nie. Hulle het terugbeweeg na piëtisme en ‘n sosiale orde wat aan die Ou Testament herinner. Daardie goedgelowigheid het bly vassteek. Selfs bevrydingsteologie in die Suid-Afrikaanse konteks het ‘n piëtistiese inslag.

Kommentaar is ook gelewer oor die ekovrese rondom die voortbestaan van die planeet – hierdie soort voorspelling oor ‘n spoedige einde wys dalk op ‘n oordrag van die religieuse sfeer. Ekovrese is egter waarskynlik meer rasioneel van aard as die soort voorspellings wat in godsdienstige kringe oor die einde van die wêreld gemaak word.

Op ‘n vraag wanneer dit evolusionêr belangrik geword het om te glo aan die konsep van ‘n ewigheid, word gesê dat dit begin het met die homo religiosus: die behoefte om mense te begrawe omdat daar hoop is vir ‘n voorsetting van die lewe hierna.

Lydia van Eeden

"Kan die ondenkbare bedink word? "-Prof Christina Landman

2011-05-24T21:54:00.002+02:00

“Kan die ondenkbare bedink word? Godsdienstige denke oor die hemel en die ewigheid”
Christene het pas – glimlaggend of bebloed – die wegraping van 21 Mei oorlewe. Dis nou tyd om na te dink oor
(1) wanneer ‘n godsdienstige geloofsbeskouing ‘n kultus word (en of ons in post-moderne taal nog oor “kultus” kan praat)
(2)waarom en hoe die konsepte oor hemel en ewigheid oor die eeue heen verander het namate samelewings en hulle diskoerse verander het
(3)wat die invloed van hierdie hemel-en-ewigheid-diskoerse op die samelewing is, en hoe dit mense se gedrag bepaal, en
(4)hoe godsdienste hulle denke oor die Ondenkbare filosofies regverdig
Kom vroeg genoeg, en parkeer op Kerkplein.
rsvp 012 328 3173 (Martie Leslie)

Filosofeer HIER in April!

2011-04-14T21:34:00.000+02:00

Weens die twee langnaweke net ná mekaar in April, sal ons weer saam gesels op 27 Mei 2011 in die Soffkamer van Café Riche!

"Wat is die toekoms van kernkrag ná Japan?" - Piet Bredell

2011-03-18T16:55:00.000+02:00

"Wat is die toekoms van kernkrag ná Japan?" - Piet Bredell
Ná die kernongelukke by Three Mile Island en Chernobyl het die
kernkragbedryf die versekering verskaf dat alles nou in orde is. Dit het
inderdaad so gelyk, want kernkrag het sedertdien wêreldwyd ΄n
indrukwekkende veiligheidsrekord opgebou. Na afloop van die onlangse
katastrofe in Japan ontstaan die vraag egter waar dié gebeure die bedryf
laat en hoe die toekoms voorentoe lyk.

Piet Bredell het sy hele professionele loopbaan aan hierdie saak gewy. Hy
was by Suid-Afrika se historiese kernbrandstofprogram betrokke. In die jare van internasionale afsondering het Suid-Afrika plaaslik΄n indrukwekkende kernbrandstof-vervaardigingsvermoë ontwikkel. Ingevolge hierdie program is die Koebergkragstasie by Kaapstad met brandstof tydens hierdie moeilike periode voorsien. Piet Bredell het die proses van die begin af deurgemaak.

Hy glo steeds ewe sterk aan hierdie kontroversiële energiebron as tevore.

Almal wat egter die afgelope tyd aan die kernbedryf die voordeel van die
twyfel gegee het, wil nou weet: Quo vadis? Die anti-kernkraggroepe voel dat hulle deur die gebeure in Japan reg bewys is. Is hierdie doemprofeteet-oordeel werklik geregverdig? Of is daar hoop? Is hierdie
force majeurenie die ergste ding wat met ΄n kragstasie kon gebeur nie? Was die vrygestelde radioaktiwiteitsvlakke werklik so erg soos wat in die pers beweer word? Wat hou die toekoms in?

Kom deel gerus in hierdie gesprek, verwoord jou eie vraag en oordeel self waarheen ons op pad is.
rsvp
Café Riche
Kerkplein, Pretoria
012 328 3173
R65 per persoon (sluit aandete in)

“Hoe kan die gewone mens ‘n regsbestaan aanpak?” - Elna Wait

2011-02-22T14:15:00.000+02:00

. Goeie maniere en protokol :Om jou sê te sê, maar ook om ander kans te gee om te praat en soms net om te luister - sommige gesprekvoerings grens aan die kakofoniese en is inderwaarheid geraasbesoedelaars. Vryheid van spraak behels die reg om te hoor en gehoor te word.

· Ten opsigte van die voorgestelde instelling van die Suid-Afrikaanse mediatribunaal: Met die immergroeiende vordering van tegnologie (selfone, rekenaars, Wiki-leaks, ens.) en gedagtig aan die onlangse gebeure in Tunisië en ander Arabiese lande asook die mond-tot-mondbehandeling in ‘n globale wêreld (dit is nie eerstehulp nie, maar wel die “grapevine” of riemtelegram) sal die reg op alle waarhede, en nie slegs dié van die staatshoof nie, uiteindelik nooit onderdruk kan word nie.

· Te oordeel aan politieke gebeure wêreldwyd oor die eeue heen kom dit voor of burgers dikwels hulle regering verdien. Landsburgers behoort egter ingeligte besluite te neem om hulle (en nie die “koning” se) land vir hulself en hul nageslagte te bewaar. Ek stem saam met Bono van U2 dat korrupsie die grootste “killer” is. Gewone mense behoort op te staan en ferm oor sake te debatteer. Om terug te keer tot die media: Alhoewel die media vir hulle finansiële voortbestaan van hulle tipe lesers afhanklik is, is dit skokkend dat soveel dekking (nogal op Beeld /Die Burger se voorblad) aan triviale kwessies soos “Die Lieflinge” (die sangpaar Rudi en Corlea) afgestaan word.
__________________________________________________________________________________________________________________________

Elna Wait het by die Universiteit van Pretoria ‘n BA-graad met filosofie en Latyn as hoofvakke behaal. SY het verder ook klassieke Grieks en Frans bestudeer. Daarna het ‘n LLB verwerf.
Sy het 37 jaar lank vir die Departement van Justisie en Vervolgingsgesag gewerk. In Mei 2010 het sy op vervroegde pensioen gegaan. Verder het sy in verskeie hofsake in die Hooggeregshof, Appèlhof en Konstitusionele Hof opgetree en was onder andere by die volgende sake betrokke:

· S Nofomela, S v Mamabolo (in die Konstitusionele Hof - oor vryheid van spraak/minagting van die hof ex facie curiae),

· S v Bredenhann en S v Viljoen, waar die onskuldigbevinding tersyde gestel is en die vervolgingsgesag in staat gestel is om hom de novo aan te kla.

Sy was die laaste jaar by die DOV baie betrokke by omgewingsake en het die Eco-Bites nuusbrief die lig laat sien; is ook lankal ‘n leser en versamelaar van boeke en interessante koerantknipsels.

“In die laaste twee jaar het ek tot die besef gekom dat daar baie aspekte in die samelewing is wat meer aandag verg; onder andere die bogenoemde kwessies”

Meerstemmigheid: 'n kontinentale perspektief. 21 Januarie 19:30

2011-01-12T15:12:00.000+02:00

"Meerstemmigheid: ‘n ‘kontinentale’ perspektief" - Prof Rudi Visker ( Katholieke Universiteit van Leuven)
In hierdie voordrag probeer ek om iets te sê oor die verskil tussen die analitiese en die sogenaamde kontinentale wysbegeerte. Beide blyk tans hul hoogtepunt te oorskry het. Die feit dat daar oënskynlik min in beide kampe gebeur, het egter nie vir elk dieselfde betekenis nie. Volgens die analitiese filosofie moet daar bepaalde probleme opgelos word; feitelik bevind hulle hulself tans in ‘n periode van ‘normal science’. Die kontinentale filosofie blyk dit uit ‘n ander oogpunt te beskou: probleme moet ontwikkel word, en dít is nie dieselfde as om probleme op te los nie. Aan die hand van twee verskillende interpretasies van Heidegger se kategorie van die ‘ongedagte’ sal ek aantoon wat hier op die spel is.
R65pp - sluit aandete in.
rsvp: Café Riche 012 328 3173 (Martie)
caferiche@kerkplein.co.za

FilosofieKafee: Vrydagaand 26 November 19:30: "Hoe kan ons eienaarskap vat van die renosterkwessie?" -dr Gerhard Verdoorn

2010-11-15T22:25:00.000+02:00

Renosters is ‘n wêrelderfenis wat deur ‘n baie klein deel van die samelewing bedreig word. Daar word wyd en syd in die media berig oor stropery deur die wreedaards wat die diere se horings op laakbare wyse oes maar dis asof almal oor hulle skouers loer om te sien wie die saak gaan aanpak. Die apatie van die burgery is dikwels die doodsteek van baie kwessies en dis waar ons moet begin werk aan die renosterkwessie. Dis nie die polisie of natuurbewarings se plig om renosters te beskerm nie, dis elke burger se plig om by te dra tot die pogings vir bewaring in die algemeen. Om anoniem te bly beteken dat jy nie eienaarskap van die probleem wil neem nie en verwag iemand anders moet die ding oplos!

Hierdie is die aflsluitingsfunksie vir 2010!

Dus kom vroeg genoeg aangesien die aand volop vonke én vonkel gaan wees - hierdie keer met die 2010 Beaujolais Nouveau!
rsvp 012 328 3173 of caferiche@kerkplein.co.za

Terugberig: Is die Afrikaner se tyd nie verby nie? - Marietjie Luyt

2010-11-15T22:15:00.000+02:00

“Is die Afrikaner se tyd nie verby nie?” Die vraag is tydens die onlangse Filosofiekafee by die Café Riche op Kerkplein gestel deur prof Jurie le Roux van die Departement Ou Testamentiese Wetenskap aan die Universiteit van Pretoria.
Prof le Roux het die eerste praatjie by die Filosofiekafee gehou elf jaar gelede, met die tema: “Verlos ons van die waarheid! Hy het Lamé Ebersohn geprys omdat sy maand vir maand die kafee aan die gang gehou het – dit kon nie maklik gewees het nie.
Hy het die huidige toestand van die Afrikaner vergelyk met die opkoms van die natuurwetenskappe, met die Bybel as die basis. En op ‘n gegewe moment het di e natuurwetenskappe die Bybel gelos – dit was soos ‘n skuld wat oopgegaan het – al wat oorgebly het, was die dop.
‘Is die Afrikaner soos ‘n skulp wat oopgegaan en waaruit die nuwe Suid-Afrika gekom het en wat nou geen nut meer het nie? “skryf hy in notas wat hy tydens die geleentheid uitgedeel het.”Behalwe natuurlik om die nuwe meesters en die samelewing met skaars vaardighede te dien, en lojale bouers van ‘n nuwe Suid-Afrika te wees.
Hy meen dat daar ook nie meer draers van ‘n bepaalde intellektuele Afrikanerkultuur nie.
Le Roux sonder drie verskillende soorte Afrikaners uit, en meen dat veral die eerste twee tipes ons nie gaan help nie:
• Die OA, die Ontnugterde Afrikaner

Hierdie groep is klaarblyklik nie baie groot nie, maar effektief. Dit bestaan uit skrywers, digters, intellektuele wat aktief en op verskillende maniere aan die ondergang van die apartheidsregime meegewerk het, maar wat klaarblyklik nou ontnugter is. Hier dink hy aan Marlene van Niekerk se toneelstuk (‘Die kort raklewe van Anastasia W’), asook die gedigte oor Suid-Afrika wat tydens die Versindaba voorgelees is, na aanleiding van Allen Ginsberg se ‘America’ . “Dis ontstellend wat hulle sê: die lang gedig van Marlene van Niekerk drup van ontnugtering.”

Voel ons nou die gevolge van hulle onnadenkende optrede? Oor die ontmoeting met die ANC in Dakar skryf Van Niekerk: “Vaderland ons was naïef.’ Ook Charles Malan skryf onlangs: ‘Ons was naïef’.

Met die beste wil ter wêreld kan Le Roux nie simpatie hê met dié ontnugterdes en hulle kritiek nie, sê Le Roux. Ontnugter in wat? Wat het hulle verwag? Wat het hulle dan gedink gaan gebeur?

• Die VGA, die Verlore Geslag Afrikaners, die goeie bekeerlinge. Hierdie mense se lewens kan in twee tydperke verdeel word: die een waarin hulle die ou sisteem ondersteun het, maar radikaal verander het; wat soos ‘n goeie bekeerling ‘n dag en datum het (27 April 1994); ‘n datum waarop hulle finaal die oue verwerp en die nuwe aangehang het.

Tipiese gedragspatrone:
1. Hulle is geweldig godsdienstig, maar een tipe godsdienstig - charismaties of gevoelsmatig.
2. Hulle het apartheid tot een betekenis gekanoniseer, en praat dikwels oor hul skuldgevoelens oor die verlede..
3. Hulle wil graag dinge regmaak, en omhels daarom die bestaande sosiopolitieke sisteem as die finale antwoord.
4. Hulle stel die groep bo die individu en sê graag: ‘ Maak ‘n verskil’.
5. Hulle probeer in alle opsigte polities-korrek wees; konformeer en transformer dat dit bars; volg graag die leiers van die dag en veral Nelson Mandela na.
6. Hulle oorweeg nooit eintlik verset en opstand nie; wil net die heeltyd ‘saamwerk’; praat graag Engels en ondermyn Afrikaans op verskillende maniere.

Volgens Le Roux toon hierdie groep die wesensgebreke van die Afrikaner op sy beste:
Hulle is verslaaf aan godsdiens, maar ‘n spesifieke soort godsdiens waarmee hulle wil opmaak wat hulle sedert 1994 verloor het. Dit is nie ‘n Calvinistiese of Reformatoriese geloof wat die klem plaas op die individu, verset, kreatiewe omvorming van jou wêreld, ens: “Jy staan alleen voor God. Jy bal die vuis vir God.”
Hulle tipe gedrag, van ‘n gevoelsmatige godsdiens, is eerder aanvaarding van die bestaande, samewerking en aksies wat die gelowige lekker laat voel (soos herlewings).
Dié tipe godsdiens het veroorsaak dat die VGA himself in ‘n skuldkompleks laat toespin het. Omdat hy ‘n kortbroek Afrikaner is, wat die Aufklärung gemis het, weet hy nie om daaruit te kom nie. Hierdie VGA is verlore want hy het ‘n kuddementaliteit, het geen kritiese vermoëns nie, konformeer, is tevrede om gebruik te word en het daarom geen geloofwaardigheid nie. “Dis ‘n baie versmorende gemeenskap. Daar is nie iets soos ‘n meesternarratief nie . Bevry ons van ‘die Waarheid’! ”
• Die VA, die Vrye Afrikaner

Miskien, net miskien, sê Le Roux, is daar ‘n buitekans dat die Afrikaner deur middel van die Vrye Afrikaner in die virtuele ruimte sal oorleef. En hierdie ruimte moet oop vir almal wees – jong swart and bruin akademici ook.

Tipiese kenmerke van die Vrye Afrikaner:
1. Post-kleinburgerlik
2. Post-kerklik – dit bevredig nie sy behoeftes nie
3. Post-die-meesternarratief (‘die Reënboognasie’)
4. Post-eenduidigheid (‘dít is die Waarheid’)
Tipiese gedrag: hulle leef die Vryheid; kultiveer die individu se kreatiewe vermoëns om nut te dink, skeppend te verander en ‘n alternatiewe Afrikaanse samelewing te3 skep waarin mense deur buitengewone harde werk en met voorpunttegnologie alle bestaandes sal oortref; hy/;sy poog om intellektuele grondslae vir ‘n ander, alternatiewe, oop, vrye samelewing te lê.
Projekte wat aangepak kan word: alternatiewe vorme van e-regering te ondersoek; elektroniese koerante, populêre tydskrifte en opinieblaaie, vaktydskrifte te skep; die moontlikhede van ‘n e-universiteit te ondersoek; e-biblioteke te skep (vgl Google); alles wat nog ooit in Afrikaans verskyn het, in ‘n e-biblioteek te stoor; e-radiostasies en e-tv te skep; veral ‘n internetradiostasie vir klassieke musiek; alternatiewe vorme geld skep en belê te ondersoek; strewe na ‘n finansieel selfversorgende en onafhanklike gemeenskap.
Op ‘n vraag van Piet Bredell sê Le Roux dat ‘n Afrikaner enigiemand is wat ‘n Afrikaner wil wees. Afrikaans is ‘n kultuurprojek, en in die taal lê ‘n soort intellektuele tradisie – die waardes, perspektiewe en insigte in Afrikaans is belangrik vir die land.
Jaco Nienaber meen dis gevaarlik om weer laer te trek, en Le Roux meen hy is juis hierteen gekant, aangesien die kreatiewe besetting van die virtuele ruimte juis oop is vir almal. Renier Steyn het ook aktief aan die gesprek deelgeneem
Hulle stel die groep bo die individu
Marietjie Luyt

Die Afrikaner - is dit die einde? - Prof Jurie le Roux (Gesprek teks)

2010-11-02T22:05:00.000+02:00

Die Afrikaner – is dit die einde? – Prof. Jurie le Roux en Lydia van Eeden (medereerder)
FilosofieKafee, Café Riche, Kerkplein, Pretoria
29 Oktober 2010

Is die Afrikaner soos ‘n skulp wat oopgegaan en waaruit die nuwe Suid-Afrika gekom het en wat nou geen nut meer het nie? Behalwe naturlik om die nuwe meesters en die samelewing met skaars vaardighede te dien, en lojale bouers van ‘n nuwe Suid-Afrika te word? Verder is daar ook nie meer draers van ‘n intellektuele Afrikanerkultuur nie.

Veral die eerste twee ‘tipes’ gaan ons ook nie help nie.

Die OA, die Ontnugterde Afrikaner; klaarblyklik nie baie groot nie, maar effektief; bestaande uit skrywers, digters, intellektuele wat aktief en op verskillende maniere aan die ondergang van die apartheids regime meegewerk het, maar klaarblyklik nou ontnugter is. So ontnugter dat hulle selfs die land kan verlaat. Voorbeeld: Marlene van Niekerk se gedig en drama (‘Die kort raklewe van Anastasia W’).

Dit is vir my ontsettend moeilik om simpatie met dié ontnugterdes en hulle kritiek te hê. Wat het hulle dan verwag? Voel ons nou die gevolge van hulle onnadenkende optrede? Oor die ontmoeting met die ANC skryf Van Niekerk: ‘Vaderland ons was naïef’, Is daar ook ander naïewe dinge wat sy en haar strydgenote gedoen het en waarvoor ons nou die prys betaal? Dit is vir my moeilik om simpatie met dié klomp te monster. Daar is eeder ‘n (onderdrukte) sadistiese genot om te sien hoe die ontnugterdes, die vroeëre anti-apartheidsmouse, die bouers van die groot utopie van ‘n regverdige, nie-rassige, demokratiese Suid-Afrika besig is om gat oor kop in die ANC se slopemmers te versuip. Wat kan ‘n mens van diesulkes verwag?

Daar is ook ‘n ander groep, die VGA of die Verlore Geslag Afrikaners. Wie is dié groep? Dit is hulle wie se lewens in twee tydperke verdeel kan word: die een waarin hulle die ou sisteem ondersteun het, maar radikaal verander het; wat soos ‘n goeie bekeerling ‘n dag en datum het; ‘n dag (die sewe en twintigste van die vierde maand) en ‘n datum (die jaar van onse Here Jesus negentien vier en negentig); ‘n datum waarop hulle finaal die oue verwerp en die nuwe aangehang het.

Tipiese gedragspatrone: is geweldig godsdienstig; baie dikwels charismaties of gevoelsmatig; het apartheid tot een betekenis gekanoniseer; praat dikwels oor hulle skuldgevoelens oor die verlede; wil graag dinge regmaak; omhels daarom die bestaande sosio-politieke sisteem as die finale antwoord; beklemtoon die groep bo die individu; sê graag, ‘Maak ‘n verskil’; probeer in alle opsigte polities-korrek wees; konformeer en transformeer dat dit bars; volg graag die leiers van die dag en veral Nelson Mandela na; oorweeg nooit eintlik verset en opstand nie; wil net die heeltyd ‘saamwerk’; praat graag Engels; ondermyn Afrikaans op verskillende maniere.

Ek meen dié groep toon wesensgebreke van die Afrikaner op sy beste. Hulle is verbind tot ‘n spesifieke godsdiens waarmee hulle wil probeer opmaak wat hulle sedert vier en negentig verloor het. Dit is egter nie ‘n Calvinistiese, of Reformatoriese geloof wat die klem op die individu, verset, kreatiewe omvorming van jou wêreld, ensovoorts geplaas. Die tipe gedrag van ‘n gevoelsmatige godsdiens is eerder aanvaarding van die bestaande, samewerking and aksies wat die gelowige lekker laat voel (soos herlewings). Dié tipe godsdiens het veroorsaak dat die VGA homself in ‘n skuldkompleks laat toespin het omdat hy ‘n kortbroek Afrikaner is, wat die Aufklärung gemis het, en nie weet hoe om daaruit te kom nie. Hierdie VGA is verlore want hy het ‘n kuddementaliteit, het geen kritiese vermoëns nie, konformeer, is tevrede om gebruik te word en het daarom geen geloofwaardigheid nie. Ongelukkig is dit die groep waarop die NGKerk in sy pastoraat fokus.

Miskien, dalk net miskien is daar ‘n buitekans dat die Afrikaner deur middel van die VA, die Vrye Afrikaner, in die virtuele ruimte sal oorleef. En hierdie ruimte is oop, oop, oop vir almal. Tipiese kenmerke: post-burgelik, post-kerklik, post-die-meester-narratief, post-eenduidigheid. Tipiese gedrag: lééf die vryheid; kultiveer die individu se kreatiewe vermoëns om nuut te dink, skeppend te verander en ‘n alternatiewe Afrikaanse samelewing te skep. Hierdie Vrye Afrikaner word oral aangetref waar daar ‘n rekenaar en die internet is; hy/sy poog om deur middel van die virtuele ruimte ‘n nuwe gemeenskap te skep waarin mense deur buitengewone harde werk en met voorpunttegnologie alle bestaande sal oortref; hy/sy poog om intellektuele grondslae vir ‘n ander, alternatiewe, oop, vrye samelewing te lê. Projekte wat aangepak kan word: alternatiewe vorme van e-regering te ondersoek; elektroniese koerante, populere tydskrifte en opinieblaaie, vaktydskifte te skep; die moontlikhede van ‘n e-universiteit te ondersoek; e-biblioteke te skep (vgl Google); alles wat nog ooit in Afrikaans verskyn het in ‘n e-biblioteek te stoor; e-radiostasies en e-tv te skep; veral ‘n internetradiostasie vir klassieke musiek; alternatiewe vorme geld skep en bele te ondersoek; strewe na finansieel selfversorgende en onafhanklike gemeenskap.

Die Afrikaner - is dit die einde?

2010-10-24T15:01:00.000+02:00

Hoekom kan daar nie 'n einde wees aan 'n kudde mense, bekend as die Afrikaner, nie?

Daar was 'n einde aan groot beskawings wat oor eeue gestrek het. Wat verhoed dat 'n troppie mense, wie nie eens 'n unieke "beskawing" gevestig het nie, nie ook 'n "einde" kan hê nie?
Wil "Die Afrikaner" steeds so arrogant wees om op voort-bestaan aan te dring, en hoe verkry hy/sy 'n ewige voort-bestaan?

Tot datum het ons nog net op die invloede van die Westersebeskawing geteer en niks nuuts daartoe bygedra nie.
Sefs nie eens ons heerlike bastertaal is vir ons kosbaar genoeg om in beskerming te neem en as die enigste kultuurskat aan ons nageslag as 'n trotse erfenis te laat nie.
Behalwe vir 'n paar besonders beskaafde en talentvolle individue, het 'n bevange politieke party, ondersteun deur 'n spesifieke vorm van Calvinisme, voorheen vir die Afrikaner gedink en gesorg. In hierdie Afrikaner-kudde, was 'n individu en 'n kritiese denker as 'n afvallige swart skaap gebrandmerk

Ook die nuwe 21ste eeuse Afrikaner-kudde verdien nie 'n reg op voortbestaan nie. Soos elders in die "global village" het Afrikaners se grense tussen dit wat privaat en publiek is, of tussen feit en fiksie op Facebook/Twitter, en sogenaamde realiteits TV-shows vervaag. Persoonlikhede word kunsmatig gefabriseer met "make overs" en slaafse navolging van leefstyl agente. Watter jong Afrikaner is nog eg, spontaan en respekteer die intellek, kennis en die retensie daarvan?. Almal wil 'n "Idol" ('n afgod?) wees en op 'n "Kunstefees" as 'n (singende) "kunstenaar" optree of as 'n glanspersoonlikheid in rugby ge-eien word .

Weinig Afrikaners onder ouderdom 50 lees nog boeke of besoek een of ander vorm van die uitvoerende kunste in teaters, meeste het selfs nog nie eens na "U eie Keuse" op RSG geluister en so blootstelling aan klassieke- of ligte klassiekemusiek gehad nie.. Afrikaners verkies brandewyn en coke, ligte ontvlugtingsvermaak, skinderstories in Die Huisgenoot, gaan na "shows" (opvoerings is dit nie) van "kunstenaars" wie se harmoniee en rymlirieke uiters eentonig is. Die ernstige vir hulle is gospelmusiek en emosiebelaaide godsdienstige saamtrekke waar aanhangers tot materiele welvaart en fundamentaliste gesalf word. Die grootste groep in hierdie kudde is selfs nog van mening dat Evolusie 'n geloof is wat die "Christendom" bedreig, terselfdertyd is hulle ywerige aanhangers van bloeddorstige vampier-en geweldbelaaide films en "games".

Die Afrikaner-kudde se kunsmatige en oppervlakkige bestaan, hier of elders, het ondraaglik en walglik geraak. Waarom kan aan hierdie denkarm trop nie 'n einde kom nie?
EL

FilosofieKafee: Vrydagaand 29 Oktober 19:30: "Die AFrikaner - is dit die einde?"-Prof Jurie le Roux

2010-10-14T12:53:00.000+02:00

"Die Afrikaner – is dit die einde?" - Prof Jurie le Roux

Uit 'n onlangse gedig van Marlene van Niekerk blyk 'n groot ontnugtering oor die sogenaamde nuwe Suid-Afrika. Sekere werklikhede het ons ingehaal en die vraag is of die Afrikaner toegerus is om die stryd te bowe te kom. Klaarblyklik nie. Die soms oordrewe gevoelsmatige godsdiens van vandag ondermyn waarskynlik sekere Calvinistiese waardes van die vryheid van die individu asook die kreatiewe skeppingskrag van die enkeling om nuut te dink en nuut te skep. Sake word vererger as 'n mens in gedagte hou dat die Afrikaner hoogstens 'n ‘kortbroek westerling’ is wat wel sekere uiterlike vorme van die helder weste oorgeneem het, maar tog die kritiese denke gemis het. En laasgenoemde is uiters belangrik vir oorlewing en om 'n nuwe wêreld oop te dink en oop te maak. Daarom: dit lyk asof die einde naby is. En die ergste: niemand sal ons waarskynlik mis nie.

Neem deel: oopgesprek@filosofiekafee.co.za

rsvp:
Café Riche
012 328 3173
R60 per persoon (aandete ingesluit)

'n Mond vol wilde brame - Marlene van Niekerk

2010-09-24T13:03:00.000+02:00

Suid-Afrika

(Vry na Allen Ginsberg se “America”)

Suid-Afrika, ek was ’n kind met ’n mond vol wilde brame
langs die Riviersonderend, nou het ek borrelsiekte
van aanmekaar wegvlieg met Lufthansa.
Suid-Afrika, nevermind my koolstofvoetspoor
en die kaalslag van riviere en fynbos,
die vis wat witpens bo dryf in die Vaal,
die bloeiende renosters onder Toet en Pronk se lemme –
vir jou is ’n kadawer
nie eers die naamkaart aan haar groottoon werd nie.
My ma het my nie so grootgemaak nie,
sy sal my mond uitskrop met Sunlight-seep.
Suid-Afrika, ek vra, wanneer gaan jy jou weerloses begin eer?
Dis óf eerbetoon óf die onbruikbares fynstamp vir bemesting –
want nie alles kom uit die myne nie.
Bog met jou spektakulêre Sweedse handves en engelvrome eks-bevryders,
jy begoël jouself alweer met die wette van ’n polities korrekte god.
Ek is moerig, moenie met my sukkel nie,
my lyster sal nie uit sy kooi kom voor ek heeltemal gebreek is nie,
my kopreënboog is lankal groener as die dakkies.
Suid-Afrika, wanneer gaan jy lig genoeg wees om uit jou broek te vlieg?
Die helfte van jou doppers sit al in Australië,
om van jou voormalige FAK-fakkeldraer nie te praat nie.
Wanneer gaan jou oorblywende digters kaalgat deur die ampsgeboue mars,
en met verweerde pramme mededoë wek waar woorde dit nie kan nie?
Suid-Afrika, moet ek met jou Engels praat voor jy na my sal luister?
’n Zulu-taalbeweging lyk tot nog toe onwaarskynlik.
Wanneer gaan jy jou begraafplase verklaar tot model F-woonbuurte,
dood en lewendig deurmekaar?
Wanneer gaan jy omdraai en Jeremy Cronin knewel?
Suid-Afrika, hoor jy al hoe Ubu aanslof na jou biblioteke
soos ’n sloomdier na Bethlehem?
Suid-Afrika, wanneer gaan jy jou handves menseregte uitvoer na Tibet?
Of is jy nou chaaina net met China?
Soos destyds die boere met Stroessner?
Ek is siek van jou skandes, geslag op geslag.
Wanneer kan ek snags in die heuwels my huis
my Orfiese dade pleeg sonder lyfwag of alarm?
Suid-Afrika, dis hiér waar die waterfiskaal fluit,
hier waar ek antwoord uit die rietruig van die Dwarsrivier,
in die noordelike halfrond is die merels maar hoofs –
maar Suid-Afrika, mens kan van vogelen alleen nie leef nie,
en jou KebbleSelebiSimelane se kaas is te stink vir my.
Hoor hier, Suid-Afrika, dit word nou te lank,
ons kan skik buite hierdie gedig,
maar ek waag dit nie graag meer ná donker op straat nie.
Suid-Afrika, my amigdala werk oortyd,
ek veg ek vlug ek tel my seëninge ek lag ek snuif
my bussies pepersproei ek huil,
ek sit agter my diefwering vir dae aaneen
en luister na Orlando Gibbons,
as ek dit agthonderd pedale per fiets uit my huis waag
word ek platgespring deur wildemanne uit die begraafplaas.
Kyk my aan, Suid-Afrika, ek praat met jou,
ja, jy daar in Tamboerskloof en Oranjezicht,
gaan jy jou emosionele lewe
laat oorneem deur Ina Paarman en His People?
His People en deur Huisgenoot ?
Jy maak vir jou helde, my land,
van Springbok-muffdivers
asof die klokwerk in Sprinbokskrums
vir jou nie genoeg is nie.
Ja, Suid-Afrika, jy praat aanmekaar oor lynstane,
oor lynstane en hupstote en wors,
oor high impact worship.
Suid-Afrika, jou kerke is aerobics arenas,
en jou erfenis is wors, is ’n gebraai in agterplase,
en ’n gevreet, jy is obees van kulturele honger,
jy weet nie meer hoe klink J.C. Bach se passies nie,
jy breek Zim Ngqawana se klavier,
jy maak nie meer poeding van ou brood nie,
jy moer dit weg, net jou diewe benut jou skroot,
al jou oud-atlete en ministers,
rekordbrekers, landmynplanters,
is deskundiges van potjiekos,
van potjiekos en kampvuurstories.
Ai, Suid-Afrika, jy kort uitstraling.
Suid-Afrika, ek is nie Chinees nie, read my lips,
hulle het nie ’n kat se kans om Mossgas in my te kry nie,
ek is ook nie ’n mineraal of ’n halfedelsteen nie,
ek is ’n sinistere hulpbron, ’n torinkie, rrru-rrru,
met ’n riksja in die trapgat.
My bate is om soos jakkalse die taal
uit die tong te jaag soos my pa sal sê:
sikketirrr sikketirrrr oor rant en velderen
dat die stof staan uit die sillabes,
maar my buit is nie in die nasionale belang nie,
want ek praat met die uile.
Met wie praat ek nou? Hallou hallou?
Wag tot ek in my oukêrel se swartlandpidgin
lostrek oor jou tribunale, Suid-Afrika,
soos destyds in die Black Sun, Sus Orf
rumoerend op haar raaskar.
Suid-Afrika my dreigemente is pateties.
Suid-Afrika hoe kan ek ernstige maatskaplike kritiek lewer
en terselfdertyd my lier bespeel?
Suid-Afrika ek wil gaan leer by die Iere, by Heaney en Muldoon,
ek soek lewewekkende digkuns wat ook nog klink na iets.
Suid-Afrika red wat verlore gaan en soek die wat sterwe.
Suid-Afrika sorg vir jou perlemoen.
Suid-Afrika biskop Verryn vang in sy aarde-arms die families Xenos
uit Zimbawe, uit Somalië, uit Ghana, uit Nigerië.
Jy is die hele Afrika se suide, snap jy dit?
Weet jy wat om te doen?
Verwyder jou grense en stuur jou leeus na die tandarts.
Suid-Afrika, jy het die hele Knersvlakte tussen Laingsburg en Colesberg
vir windkrag en sonkrag, maar jy smyt liefs ’n vliegskroef in Koeberg.
Jy is so verbeeldingloos dis apartheid se skuld.
Jy kan nie dink nie dis Verwoerd se skuld.
Apartheid kon nie dink nie dit was die rooi gevaar, die swart gevaar,
dit was die bybel se skuld, die Engelse se skuld,
die Engelse en die Duitsers s’n.
Jan van Riebeeck kon nie dink nie,
die Here 17 het sy kop gedraai.
Die Here 17 was ’n windmeul wat kon planke saag vir skeepsbou.
Suid-Afrika, dis net jou berge wat nog dink, en die kroonden op my horison,
met die oopgewaaide voorkop, slegs sy is voltooide dinkwerk op ’n stelt.
Nou vreet die wêreldslang sy stert met ’n farce van Spar en ’n sous van Spur
en krummels van Kentucky, en jy verstaan dit nie, Suid-Afrika,
jy heul met Shell soos almal,
jy lees nie, jou kabinet is wars van koerante, jy het nie ’n clue
van jou eie geskiedenis nie, jy mis die hele konteks
van transnasionale kapitalistiese plunder waarin jy klakkeloos meedoen
met jou nuutverworwe stertvere van fingerlickin’ rainbow chicken.
Want jy is mos hulpeloos, ’n slagoffer, jy verlustig jou in jou misdeeldheid,
jy voel verwaarloos in jou pak van Lafayette,
jy knip jou eie bek af en dis nie net ek wat dit sê nie,
uit jou gorrel kom net smakgeluide.
Suid-Afrika, dis oor jou snoet te diep in die trog is.
As jy opkyk, is jou ogies klein.
Jy is hulpeloos! roep die Wêreldbank.
Ug og roep jy terug, ugge ogge, ja, tekortgedoen, tekort en hulpeloos
en jy breek uit hulpeloosheid als wat jy begeer, skole, hospitale en toilette.
Suid-Afrika, ahem, ek hoor jy tel darem ’n bietjie Mandaryns op
so stilletjies tussen die vreetpartye.
Suid-Afrika, hoor jy hoe ek hier kwerekwere
op my mondharp?
Dink jy dit maak ons familie? Nee, Suid-Afrika,
fok jou lipstrop, moenie my aanraak nie,
ek is nie eers familie van myself nie.
Ek swerm saam met oortjiesuile wat hoe-hoe in die nag,
ons wag op die nok vir die weeromstuit,
vir die parfuum van koekmekranke in die voorjaar.
Suid-Afrika, hoor hier, koekmekrankekwerekwere is
mineur, dit is mineur en dis queer
en dit fffflatsj uit al my orifiese, so koes as jy my
vang uit die pramtaat in die vertrekhal,
jou neus gaan geler wees as ’n fanbelt onder papaja,
Suid-Afrika, strike a dyke strike a rock,
ek gaan my nie ’n fok in die paranoid-schizoid posisie
laat indok deur jou soos ’n buitevelder of dainferner,
in ’n omlyning van byewaks, springmes en Brut nie,
my depressie gaan poëties wees, poëties en polities,
en ek gaan raas soos die riete al is dit uit Frankfurt:
Woza wietelattie! Op my baftablou batavus,
skitterrrrrry oor die keie sikketirrrrrrrrr!
Suid-Afrika, ek maan jou, jy is ’n nasionalistiese narsing
met ’n head dress wat vir fokol skrik, jy moet oppas,
jy spieël jou in verkeerde waters,
jy het politieke bande met lande
waar die opposisie lewenslank krepeer in tronke,
onthou Suid-Afrika, jou leiers is nou vry, en ook nog hup! bemagtig met miljoene,
en hulle bou first thing skanse om hul huise,
maar hulle is vinnig besig om die hele Hangberg voor hul hek te kry.
So Sexwale, bra, moenie die ellende van die bendes vergeet nie,
hulle is nog almal in die slipknot van tik,
Motlanthe, ta, doen iets aan die lot van die boesmans by Schmidtsdrift,
hulle kan mens leer spoorsny na Heitsi-Eibib,
Lindiwe, ek het ’n Sisulu geken in Amsterdam op sy fiets,
jy moet lekker oop kaarte speel met die komitees in die parlement, asseblief,
Suid-Afrika, ek vra mooi, maak hoveniers van jou soldate, koringboere,
want ons brood is te lig, my land, van die somber pitte
wat jy, bid jou aan, bly invoer uit Suid-Amerika.
Suid-Afrika, toe ek dertig was, het ’n klomp van ons lelike eendjies,
onder die swaarde van Breyten, hier opgevaar na die Victoriavalle
– vaderland ons was naïef –
om te praat uit ons Afrikaanse skaamte met die wyses
en die helde van die struggle, daar was ’n heel paar jagse serafyne
tussen hulle met soetgevooisde stemme,
sodat die wit girl-academics net moes keer vir hulle wickets,
soveel so dat Barbara Masekela die comrades moes aanspreek,
hokaai, manne, staan opsy?.?.?.
Toe was Pallo Jordan nog nie op sy bek geval nie, ’n kritikus van sy party,
en Baleka was ’n skooljuf en ek was met Antjie in ’n kamer,
als was koek en ei, en die deure van alles vir almal geopen,
en ons het op maat van saksofoonmusiek geteken vir die boikot,
strategiese organiese intellektueeltjies, was dit geen skynheilige onsin?
Een kant in ’n hoek het ’n broeis bantam agterdogtig gekloek,
spioen het ons geroep, Sus en So is spioene,
en wou nie verder met hul praat nie, ons was klein en vol bravade.
Shit, Suid-Afrika, ons was oene, en hoe moet die mense vandag voel
wat regtig bómme geplant het vir jou ideale?
Hulle wat gesneuwel en laat sneuwel het, hoe moet hulle voel
noudat jy jou drome met die Gucci’s trap,
en op die Breitners loer na tjailatyd?
Of was iemand soos die gesuipte metro- cop
Mac-watsenaam gewoon van altyd af ’n crook en voel vere
oor daardie verspilling van vlees en bene?
Soos wat Craig Klosbek êrens sit en vere voel,
oor die oorlewendes van briefbomme,
hulle sonder arm, sonder kop,
lieftallig in die balie in die hemel,
gedompel in ’n waan van twintigtien Ubuntu?
Hulle offers was so groot
dat hul blind is vir verraad.
dis baie sad, hoor, Suid-Afrika,
jy moet jou kop laat sak in skaamte,
daar is te veel skurke in jou sis.
Suid-Afrika, ons weet jy wil dit doen (alweer!) in openbare belang,
jou media op-strap en jou boekhouding wegsteek,
Suid-Afrika, ja, dis die koerante, dis hom joernalis, dis hom rassis
wat jou privaatheid, jou reg op geheime uit die doofpot wil doen,
Suid-Afrika, hau wena niemand kan jou iets vertel van menseregte nie,
want jou eie strafkampe hou jy onder die doeke
presies net soos Nujoma-hulle, om van die mal hutjiehu van Harare
se massagrafte vermoorde Matabeles nie te praat nie,
jy lag in die parlement hee-hee-hee as hulle
kla oor jy jou buti’s en sisi’s saamsleep in die staatswag na Indië, na Liberië,
na die speknek Guptas, na Gaddafi om kontrakte te sluit, vir myne, vir olie, vir propaganda,
jy sien nie jou krotte nie, jy tel nie jou grafte nie, jy eer nie jou gogos nie.
Suid-Afrika, ek moet dink aan die Sante Gertrudes,
wat daai poeliesman Le Grange destyds ingevoer uit Argentinië,
aan mooi Eschel Rhoodie van die Citizen, aan Natprop du Plessis,
aan die wapens en Israel, aan die wapens en Irak,
en ek dink dis geneties, jy’s ge-hardwire met hebsug,
en frankenstein fascisme.
Suid-Afrika, dis ernstig, dis my gevolgtrekking, ek is vyf en vyftig
en ek ietermagô soms in blits en verweer met my armpies
verby die jare na die son gestrek, sikketirrrrrr,
maar ek is aan die moed verloor,
my hamstrings is papgesit van probeer novels skryf oor jou,
ek soek ’n kuuroord om te herstel
van my geradbraakte kopvel.
Hier lag agtienjariges in my gesig as ek vir hul ’n woord
soos hersenskim of goedertierenheid wil leer.
Moet ek my regte poems gaan verder droom
met die Dikke Van Dale as kopstut?
Ja, Suid-Afrika, miskien moet ek skedaddel
voor ek opge-chop word voor my aanrecht
soos tannie Joy van Aarde.
Die lieftallige plakkers takseer daagliks,
al kouend aan wat ek vir hulle inpak in foelie,
die teerpale van my prieel vir moontlike dakke.
Die bloureën, die crepuscule wat daar rank
bekoor my nie meer nie.
Want wat is ’n roos sonder ’n huis
met oop deure?
En wat is ’n mens?
Suid-Afrika, ek sal sonder twyfel ou bekendes teëkom in die toue
voor paspoortkontrole, ek gaan niks sê nie, op my lip byt
en my handbagasie oorskuif na die ander skouer.

By: Die Burger 2 Oktober 2010

Terugblik: Prof Elfriede Dreyer en medereerder Lydia van Eeden oor Distopie.

2010-09-24T12:52:00.000+02:00

Vrydagaand: 26 Augustus 19:30 "Distopie: nagmerrie of strategie?” - Prof Elfriede Dreyer

2010-08-16T23:07:00.000+02:00

Die tema van bespreking sal handel met die uitbeelding van utopie en distopie in kontemporêre Suid-Afrikaanse kuns. Daar sal gekyk word na die utopiese ideale wat rondom die idees van die stad, identiteit, politiek en tegnologie spesifiek in ons land geskep is en hoedat hierdie konstruksies deur distopiese uitbeeldings gekritiseer en gedekonstrueer word. Distopiese uitbeeldings word dikwels as onnodig pessimisties en "donker" geinterpreteer, maar ek wil aanvoer dat die distopiese genre eerder as 'n hanteringstrategie of -meganisme gesien moet word.

Vrouedag!

2010-08-09T01:30:00.000+02:00

Selfstandige Vrou nie Be’mag’tigde nie, asseblief!

In ‘n gesprek tussen …Lynette Francis, Patricia de Lille en Prof Amanda Gouws oor RSG op Vrydagoggend 6 Augustus, oor Vroueregte, kom verskeie vrae na vore o.a hoe is dit dan dat óns samelewing die hoogste verskynsel van misdaad teen vroue het, ongeag die goeie verteenwoordiging van vroue in ons parlement? “En dít ,sê Amanda kan nié met Wetgewing gereguleer word nie” .
Nou ís ons genoodsaak om krities te kyk na hierdie opsie van be’mag’tiging waarmee ons tog só oorhoops mee is. Hierdie strategie het ‘n ooraanbod arrogante be’mag’tigdes geproduseer wat met ‘n oorvloed kapasiteit van eie waan en selfsuigkrag ons openbare bestaan beset.
As Amanda reg is, en ek gaan akkoord, wat sál die geweld dan stuit? Hoe gaan ons hierdie geweldnatuur humaniseer? Die vrouens sal verantwoordelikheid moet aanvaar.
Dit het by my dié vraag laat ontstaan: waarom laat ons samelewing dit toe? Is die Suid Afrikaanse vrou dan al mondig? Wil sy inderdaad mondig wees? Hoe definieer sy haarself? Wil sy steeds deelneem aan rituele waarin sy omgeruil word vir lobola of haar aan ‘n man koppel en dié se Van aanneem, en so haar identiteit opgradeer? Wil sy werklik haarself uitstal as objek op die markplein? Wat word dán op haar beteken? ‘n Soort be’mag’tigde vonnis?
Dalk moet ons vroue eien dat hier ook ‘n soort onthegting van geykte waardes sal moet kom ten einde selfstandig te raak. Veral ook dié waardes waaroor nié gepraat word nie. Wat moeilik ontkombaar is, nie maklik verloën kan word nie. Dit wat ek nog nie kan verantwoord nie, selfs nog nie kan benoem nie.
Verantwoordelikheid neem, beteken in beweging kom, en die suksesvolle oorstyging, baar ‘n veranderde self, ook van vlees en bloed, sterflik. ‘n Vrou wat in haar eie subjektiewe waarheid leef, en sê: ek is nie anoniem nie, vermoor my nie!
Lamé

Terugblik: 23 Julie 19:30 Prof Anton van Niekerk en Marius Odendaal medereer oor "Wetenskaplike kennis en geloofskennis:konflik of versoening?"

2010-06-24T06:33:00.000+02:00

"Wetenskaplike kennis en geloofskennis: konflik of versoening?"

Die gesprek handel oor die vraag of die soort kennis wat in geloofsbelydenisse of geloofsaansprake gemaak word, versoenbaar is met die kennisaansprake van die moderne eksperimentele wetenskappe. Hierdie problematiek word aangepak deur eers aandag te skenk aan die godsdienskritiek van Richard Dawkins. Daarna word verduidelik wat die verskil is tussen kennisaansprake in geloof en wetenskap (onder andere met ‘n beroep op sowel Kierkegaard as die minder bekende werk van McClendon en Smith), om, in die lig van van sodanige analise, aan te toon waar en hoe die spreker van Dawkins verskil. Wetenskap en geloof is versoenbaar aangesien hulle vraagstellings nie na mekaar herleibaar is nie en die waarhede wat elkeen verkondig logies verskil en ook verskillend in die lewens van mense funksioneer.

Kanselleer: FilosofieKafee Vrydagaand: 25 Junie 2010

2010-06-24T06:08:00.000+02:00

Ongelukkig moes ons hierdie Vrydagaand se FilosofieKafee op die nippertjie afstel. Die spreker het 'n familiekrises en ons kon nie betyds 'n ander spreker vasmaak nie.

Terugberig: Hoe kan Afrikaners daarin slaag om ’n antwoord te gee op hul verhouding met die groter Suid-Afrika?

2010-06-02T12:50:00.000+02:00

Danie Goosen verwys na die republikeinse gedagtes as “’n oefening in herinnering”. Gemeenskappe wat in krisis verkeer, beoefen gewoonlik ’n politiek van herinnering. Voorbeelde hiervan is die post-revolusionêre denkers Edmund Burke en Alexis de Tocqueville wat ná die Franse Revolusie terugverwys het na pre-Revolusie denke. Vandag is daar ook denkers wat tydens die huidige Westerse krisis terugverwys na vroeëre lewenspatrone; mense soos Leo Strauss en Alisdair Macintyre.

Die vraag kan gevra word of gemeenskappe altyd antwoorde op hulle vraagstukke vind deur die politiek van herinnering. In die geval van die Afrikaners is die antwoord nee. Die rede hiervoor hou verband met die status van die verlede. Afrikaners sien hul verlede naamlik nie altyd as ’n positiewe bron van verwysing nie.

Vir die eerste keer in die geskiedenis van die Afrikaners is hulle in ’n situasie waar die verlede as ’n leë vakuum ervaar word. Daar is wel ’n nostalgiese fenomeen wat manifesteer in populêre musiek en kultuur. Hierdie nostalgie help egter nie om riglyne vir die toekoms te vind nie en is eerder ’n vorm van ontvlugting.

Die gesprek tussen Afrikaners stol weens die gebrek aan ’n historiese bewussyn. So vind gesprekke oor die grondwet byvoorbeeld plaas in ’n historiese vakuum. Die grondwet word gesien as die antwoord op al ons vrae en nie as ’n dokument binne ’n groter historiese konteks nie. Afriforum beweeg dan ook heeltemal binne die grondreëls van die bestaande orde.

Hoe sou ’n politiek van herinnering, wat aanknoop by die groter Westerse tradisie, daar uitsien?

Eerstens moet so ’n politiek nie verwar word met nostalgie nie. Nostalgie verlam politieke denke en handeling. Wanneer daar na die verlede verwys word, moet mens nie in ’n óf- óf raamwerk verval nie. So ’n raamwerk manifesteer gewoonlik in die siening dat óf die periode wat 1994 voorafgegaan het, óf die periode daarna, die verwysing behoort te wees. Die “sowel as” benadering moet eerder gevolg word. Dit is noodsaaklik om die kontinuïteit asook die breuke tussen die twee periodes in ag te neem.

Blote gesonde verstand stel mense in staat om te onderskei tussen die aanvaarbare en onaanvaarbare van elke tradisie.

Tweedens is dit belangrik om daarop te let dat die republikeinse tradisie ’n enorme tradisie is, wat strek van Aristoteles, tot by Plato, Aquinas, Dante, ensovoorts.

Die verhouding tussen die deel en die geheel word sedert die tyd van Aristoteles verstaan in deelnemende terme. Gedurende al die verskillende politieke vorme van die staat (stadstaat, die ryk en die nasiestaat) het dit nog altyd gegaan oor die deelnemende dele se verhouding tot die geheel. Dit was egter ’n gedifferensieerde verhouding. Die dele het hulle identiteit behou en nie versmelt in die geheel nie.

Het hierdie deelnemende verhouding ook betrekking op die Afrikaanse republikeinse tradisie? Die Amerikaanse en Franse republikeinse vorme bied aan ons twee verskillende antwoorde:

Amerikaanse siening: die gedifferensieerde aard van die gemeenskap word in stand gehou. Die dele behou hul onafhanklikheid en desentralisering is die wagwoord.

Franse siening: behels die neiging om die volledige versinking van die dele in die geheel te bewerkstellig. So byvoorbeeld is die kerk ten volle ondergeskik aan die staat.

Afrikaners behoort die Franse sentralisme te vermy en aansluiting te vind by die vroeë Amerikaanse tradisie. Afrikaners se onlangse geskiedenis is ’n manifestasie van ’n gesentraliseerde tradisie. Dit is egter interessant om te kyk na die stigting van die vele Afrikaner-republieke (Stellaland, Vryheid, Ohrigstad…) in die 19de eeu. Te dikwels is na hierdie deel van die geskiedenis verwys as agterlik, gesien vanuit die voordele van die sentrum. Die vraag is egter nou of ons nie die situasie behoort om te keer nie.

Die Oranje-Vrystaat en ZAR se verdwyning het meegebring dat Afrikaners eerder vanuit die sentrum beheer wou uitoefen. Dit is as ’n beter opsie gesien. Die Unie het in 1910 byvoorbeeld tot stand gekom as ’n direkte gevolg van hierdie denkwyse. Die tyd het egter aangebreek om die vroeë gedesentraliseerde republikeinse tradisie te heroorweeg. Dit behoort in ’n nuwe konteks gerehabiliteer te word. Solidariteit se Afrikaanse kollege is ’n moderne voorbeeld hiervan, so ook die neiging van Afrikaners om verantwoordelikheid te aanvaar vir hul eie veiligheid en skole. Die historiese antesedente lê in die Afrikaner se mikro-republikeinse tradisie. ’n Eietydse voorbeeld kan verder gesien word in die gemeenskapaksie wat op plaaslike vlak in Sannieshof plaasvind.

In die geval van die republieke van Ohrigstad en Lydenburg kon burgers destyds nie ooreenkom oor die noodsaak vir ’n president of sentrum nie. Die huidige versugting na ’n groot leier is in sentralistiese oorwegings gesetel. Hierdie illusie verhoed ons om op plaaslike vlak dit te bestuur wat wel binne ons mag is.

Nog ’n sentrale punt in die republikeinse tradisie is die vryheidskonsep. Volgens die liberale siening van vryheid is die individu vry om te besluit oor hoe hy/sy hul lewe wil inrig. Dit reflekteer byvoorbeeld in kinders wat besluit hoe hulle opgevoed moet word, studente wat aan lektore voorskryf wat hulle verkies om te leer en kerke wat gesag oor lidmate verloor. Die verbruiker in die supermark het die finale besluit. Volgens die republikeinse tradisie hou vryheid egter verband met die gemeenskapslewe. So word die “goeie lewe” geskep.

Ben Pieters meen dat daar holisties gedink moet word oor die verband tussen deel en geheel. Dit is in die huidige konteks nie die deel wat ’n probleem skep nie, maar wel die geheel. Daar behoort nie soveel klem op die individu te val nie, maar eerder op die samehang. Danie Goosen antwoord dat Afrikaners die plaaslike moet herontdek sonder om die geheel prys te gee. Hy is nie oortuig dat Afrikaner-eenheid bereik kan word nie en ook nie dat Afrikaners sonder meer een leier gaan aanvaar nie. Die fokus moet eerder val op die veelheid van gemeenskappe en leiers. Gesprek tussen verskillende Afrikaner-organisasies moet voortdurend in stand gehou word.

Op kommentaar van Marietjie Luyt oor wie dan as Afrikaners beskou kan word, antwoord Danie Goosen dat selfs die Duitsers met al hulle trauma nie soveel twyfel ervaar oor wie hulle is nie. Afrikaners twyfel oor hulle identiteit as ’n gevolg van die oormatige sentralisasie en voorskriftelikheid van die verlede. Ons moet ons egter vir ’n nuwe, gedifferensieerde eenheid van Afrikaners bevorder.

Danie meen dat Afrikaners gedefinieer kan word as ’n historiese kultuurgemeenskap wat verwikkelde historiese prosesse beleef het. Diegene wat hulle met hierdie prosesse kan identifiseer, is Afrikaners.

Die huidige staat dwing sentralisasie af, soos die vorige bewind. Die nasieboukonsep is heeltemal sentrum-georiënteerd. Die meerderheidsbeginsel het die belangrikste faktor geword.

Anneke Glas verwys na die feit dat die gebrek aan eenheid tot Afrikaners se ondergang kan lei. Afrikaners se inherente kreatiwiteit kan egter die huidige problematiek oorkom.

Danie Goosen verwys na Orania as ’n voorbeeld van ’n gemeenskap wat beheer uitoefen oor homself. Daar moet egter vorme van koherensie wees.

Die fenomeen van Afrikaners wat die land verlaat, kan toegeskryf word aan ’n gebrek aan ’n historiese bewussyn. Dit kan egter omgekeer word deur die republikeinse tradisie wat so ’n sentrale motief in ons geskiedenis vorm.

Skuldgevoel speel soos reeds vermeld ’n groot rol in Afrikaners se twyfel oor hul eie identiteit. Die idee dat Suid-Afrikaanse geskiedenis eers in 1994 begin, hou verband met die persepsie dat apartheid boos is. Ons moet egter onthou dat die republikeinse tradisie aansluit by diverse persone soos Thomas Jefferson en Alexis de Tocqueville. As ons hierdie globale tradisie omhels, verkry ons weer legitimiteit.

Die belangrikheid van ’n eie grondgebied om ’n republikeinse tradisie te vestig, moet verder nie onderskat word nie. Orania is ’n belangrike voorbeeld in hierdie verband. Die grondmotief sal dus sterker uitgebou moet word in die toekoms.

Lydia van Eeden

FilosofieKafee: SONDAG 30 Mei 11:30

2010-05-26T16:40:00.000+02:00

"Politieke indrukke: oopgesprek met Prof Danie Goosen"

Daar is nie ’n vraag in die politieke geskiedenis van Afrikaners wat ’n belangriker plek inneem as die vraag na hulle verhouding met die groter Suid-Afrika nie. Vanaf hulle vroegste politieke oomblikke is dit ’n sentrale motief: In watter verhouding staan die deel tot die geheel? Vanweë die dinamiese aard van die politieke geskiedenis word hierdie verhouding telkens uitgedaag, betwis en beveg. Afrikaners kon nog nie ’n standhoudende antwoord hierop gee nie. Vandag staan hierdie verhouding weer onder ernstige spanning. Afrikaners ervaar hulself as uitgesluit en vervreemd van die geheel. Om die waarheid te sê, hulle is besig om psigies van die geheel weg te dryf. As dit vir hulle enigsins prakties moontlik was, sou hulle reeds fisies daarvan afskeid geneem het.

Maar waarheen lei dit? Gaan Afrikaners daarin slaag om – onder meer by wyse van ’n verbeeldingryke aansluiting by hulle eie republikeinse tradisie – daarin slaag om ’n antwoord hierop te gee? Die gesprek ondersoek verskillende moontlikhede in hierdie verband.

Kom neem deel aan die onbevange oopgesprek in hierdie historiese gebou in die hart van die stad.
R60 pp (ete ingesluit)

rsvp 012 328 3173 of caferiche@kerkplein.co.za

Terugberig: Voorwaar van Vadertaal na Moedertaal!

2010-05-07T12:21:00.000+02:00

VAN VADERTAAL TOT MOEDERTAAL

Lionel Adendorf weet hoe dit voel dit om verguis te word. Deesdae is hy egter nie seker van watter kant om die houe te verwag nie. Op ’n koue herfsaand by Café Riche se maandelikse filosofiekafeebyeenkoms sukkel hy om sy emosies in bedwang te hou wanneer hy praat oor die dreigemente wat hy deesdae as sameroeper vir die Forum van Swart Afrikaanssprekendes ontvang. Die dreigemente kom van wit en bruin Afrikaanssprekendes. Wit sprekers wat meen dat hy as bruinman geen reg het om by die stryd van Afrikaans betrokke te raak nie. Bruin Afrikaanssprekendes wat glo dat die Afrikaners lank genoeg ’n monopolie op Afrikaans gehad het en dat dit tyd is vir bruin of swart Afrikaanssprekendes om die leiding te neem.

Die nuwe etikette kleef ongemaklik aan hom. “Jong bul in die taalstryd”, “aktivis”, “taalstryder”, “die eerste swart gesig van die stryd om die oorlewing van Afrikaans”, word hy deesdae in die pers genoem. “Ten spyte van die dreigemente was ek nog nie spyt dat ek besluit het om myself beskikbaar te stel vir die taal nie,” vertel hy die Café Riche-gehoor. Bedags werk hy as mediabeampte van Noluthando Mayende-Sibiya, minister van vroue, kinders en persone met gestremdhede. In sy vrye tyd wy hy hom aan Afrikaans, “die taal waarin ons liefde maak; grappe maak; leef.”

Die soms militante toon van sy onlangse artikels maak plek vir ’n genuanseerdheid en selfs ’n effense weerloosheid. “Dit is vir my belangrik dat alle Afrikaanssprekendes by die stryd van en oor die taal betrokke moet wees,” beklemtoon hy. “Wat wit Afrikaanssprekendes tot dusver vir die taal reggekry het, mag nie geïgnoreer word nie. Ons moet egter alle Afrikaanssprekendes op ’n nie-rassige basis nou betrokke kry.”

Op 17 en 18 April vanjaar het Adendorf geskiedenis gemaak toe swart, bruin en wit Afrikaanssprekendes genooi is na ’n byeenkoms waar daar uitgevind moes word of swart Afrikaanssprekendes by Afrikaans betrokke behoort te raak, en hoe dit gedoen moet word. Akademici, vermaaklikheidskunstenaars en politici het by die Universiteit van Wes-Kaapland byeengekom. Die ondersteuning wás toe daar.

By hierdie maand se Filosofiekafee-byeenkoms praat hy oor hoe Afrikaans van ’n vadertaal in ’n moedertaal omskep kan word. “Afrikaans is nie net ’n taal wat gepraat word nie; dit lê mense na aan die hart,” meen hy. “Ons lewe egter in ’n patriargale stelsel waar vroue en kinders die taal van die man aanneem. Die debat oor Afrikaans word dan ook deur wit Afrikaanssprekende mans oorheers. Daar is geen duidelike vrouestemme nie.”

Adendorf is entoesiasties oor die potensiaal van Afrikaans. “Omdat dit deur soveel mense van verskillende groepe gepraat word, kan dit die taal van nasiebou wees,” meen hy. “Afrikaans behoort toeganklik gemaak te word vir almal. ’n Boshoff, ’n Naidoo en ’n Slingers moet almal kan optree vir die taal. Die toekoms van die taal lê op die tonge van dié wat haar praat. Afrikaans gáán voortleef, maar dan moet dit die taal word van nie-rassigheid en versoening; die taal van ons moeders.”

Hy lag as hy vertel dat Kringe in ’n Bos, die TV-reekse Sonkring en Agter elke Man, asook die boeke van Ena Murray, deel van sy en sy familie se grootwordwêreld was.

Daar is volgens hom vier punte wat belangrik is. Hierna verwys sommiges deesdae na die Manifes vir Volhoubare Afrikaans. “Eerstens moet alle Afrikaanses kan deelneem aan die debat. Tweedens moet ons ’n groter verskeidenheid van Afrikaanse produkte (soos byvoorbeeld koerante) skep. Derdens moet ons alle tipes Afrikaans deel maak van hoofstroom Afrikaans. En dit is nie ’n pleidooi vir die gebruik van Engels nie!”, vermaan hy. “Die vierde belangrike punt is dat die voortbestaan van Afrikaans nie noodwendig alleenlik gaan afhang van wat by die voormalige Afrikaanse universiteite gebeur nie. Ons moet ander instansies soos die Nelson Mandela Metropolitaanse Universiteit en die Universiteit van Wes-Kaapland ook betrek, want hulle het historiese bande met die swart Afrikaanssprekende gemeenskappe.”

Adendorf is van mening dat Afrikaans die taal is wat deur die meeste mense in hierdie land verstaan word. Ten einde dit te bewys, wil hy Statistiek Suid-Afrika versoek om in die volgende sensusopname mense te vra hoeveel tale hulle verstaan, in plaas van net hoeveel tale hulle kan praat.

Hy staan afwysend teenoor die teorie dat die bruin gemeenskap se ondersteuning van Afrikaans sal afhang van hoeveel hulle op sosio-ekonomiese gebied gehelp word. “Ons kan nie die stryd om die taal koppel aan die aantal bruin jong mans in tronke of die hoeveelheid swanger meisies op die Kaapse Vlakte nie,” meen hy. “Dit behoort hier net te handel oor die taal.”

Hy raak ietwat emosioneel as hy verwys na onlangse persoonlike kritiek. “Mense verwys na die feit dat ek Engels met my kind praat. Maar my seun identifiseer tog nie wie ek is nie. En ja, ek werk vir die ANC en die regering. Elke individu het die reg om sy of haar organisasie te herinner dat ons ’n muliti-kulturele samelewing is. By die ANC se konferensie in Mangaung in 2012 sal daar duidelik standpunt ingeneem moet word oor veeltaligheid.”

Hy ondersteun nie die argument in bruin geledere dat daar ’n waarheids-en versoeningskommissie tot stand behoort te kom om te kyk na hoe swart Afrikaanssprekendes voorheen benadeel is nie. “Ek sal nie my ideaal van Afrikaans as ’n nie-rassige instrument van versoening en eenheid prysgee nie,” sê hy beslis.

“Ons gaan egter nie die stryd vir Afrikaans wen tydens ’n gesprek met ’n buurvrou oor ’n koppie tee nie. Ons moet aktivisme kweek; ’n sirkel van geesdriftiges skep,” beklemtoon hy. “Ons het as Afrikaanssprekendes almal ’n taak om Afrikaans lewend te hou deur Afrikaanse produkte te gebruik en ook om die taal te help lewe gee, deur nuwe skrywers, draaiboekskrywers en komponiste voort te bring. Ons moet ook met ons beursies vir Afrikaans praat deur die Afrikaanse ekonomie te ondersteun.“

“Ons behoort ons nie te laat mislei deur die teenwoordigheid van kunstefeeste en die huidige publikasie van Afrikaanse boeke nie. Net omdat die vuur nou brand, beteken dit nie dat ons hout vir die res van die jaar gaan hê nie. As ons verder nie daarin slaag om binne die volgende tien jaar van Afrikaans ’n moedertaal te maak nie, is dit te laat.”

Afrikaans laat hom soms dink aan ’n vrou wat misbruik is, meen Adendorf. Sy oë is sag en sy hande beduie dringend. “Dit is die huidige generasie se taak om hierdie vrou se waardigheid te herstel.”

“Ons het nou ’n era van vrede in Afrikaans. Mense moet hulle verantwoordelikhede teenoor die taal begin nakom. En elkeen het ’n taak.”

Lydia Van Eeden

Filosofiekafee: VRYDAGAAND 30 April 2010 vanaf 19:30 by Café Riche

2010-04-26T10:05:00.000+02:00

"Afrikaans: Van Vadertaal tot Moedertaal" - Lionel Adendorf

Die debat oor en vir Afrikaans word tans oorheers deur mans en dit is belangrik dat ons die verskeidenheid stemme in Afrikaans namens die taal moet laat hoor. Aan die einde van die dag moet die taal van sy patriargale ondertone gestroop word en 'n ware moederstaal word. Dit sal slegs kan gebeur wanneer meer vroue en ander-kleuriges by die debat betrek word en die taal dan so op voetsoolvlak bevorder word.

Terugberig: Híérom VERSET, juis in ons Regstaat!

2010-03-29T14:43:00.000+02:00

Willie Spies, regsverteenwoordiger van die burgerregte-organisasie, Afriforum, het op 26 Maart 2010 oor bogenoemde tema gepraat. Hy het terugverwys na die Filosofiekafee-byeenkoms van November 2009, toe die joernalis Chris Louw oor waardes kom praat het, en drie dae later in ’n buitengewone daad van verset sy eie lewe met ’n AK-47 geneem het. Kort voor sy dood het Louw in ’n artikel in Beeld verwys na die feit dat die blankes in Suid-Afrika binne die huidige demokratiese bestel tot 6% gereduseer is. Hulle demografiese verteenwoordiging bepaal nie net hulle deelname aan die politiek nie, maar ook aan die ekonomie, deur middel van regstellende aksie.

’n Regstaat is ’n staat wat volgens regsbeginsels bestuur word. Die “kontrak” van 1994 veronderstel ’n sekere prestasie, maar die regering kom tans nie hierdie verpligting na nie.

Spies het verwys na Afriforum se samesprekings met die bestuur van die Commercial Farmers’ Union (CFU) van Zimbabwe. Volgens die CFU is die eintlike probleem in daardie land die ineenstorting van die burgerlike samelewing.

Plaaslik het Afrikaners ’n vinnige omwenteling op loopbaanvlak gemaak onder die nuwe politieke bedeling. Volgens Carel van Aarde het 70% van Suid-Afrikaanse topverdieners in 1995 vir instellings gewerk. Tans werk hierdie 70% egter vir hulleself. Sover dit die staatkundige bestel en samelewing betref, het Afrikaners nog altyd geglo dat die regering of ’n sterk opposisie die leiding behoort te neem. Hulle het egter toenemend besef dat selfs met ’n sterk opposisie hulle steeds maar 6% sal verteenwoordig.

Flip Buys het destyds begin praat oor die noodsaak om die Solidariteit-vakbond in ’n breër beweging te omskep. Helpende Hand het gevolglik ontstaan in ’n poging om gemeenskapswerk onder gemarginaliseerde groepe te doen. Afriforum het gevolg, met 11 000 lede wat in vyf jaar gewerf is.

Volgens Spies behoort verset nooit in ’n normlose of fatalistiese konteks te geskied nie. Nuwe dinge moet tot stand gebring word. ’n Voorbeeld in hierdie verband is die Sol Tech-kollege wat deur Solidariteit tot stand gebring is en waar jong mense geskool word in verskillende ambagte.

Dit is ’n bewys dat, binne die konteks van die regstaat waar die staat nie sy verpligtinge nakom nie, daar steeds moontlikhede is wat deur gemeenskappe ontgin kan word.

Spies het ook die naamsverandering van Pretoria en die regte van boere in Zimbabwe gebruik as voorbeelde waar die gemeenskap suksesvol kan optree. Die debakel rondom Nestle verlede jaar het getoon dat ’n burgerlike sanksieveldtog teen Zimbabwe vrugte kan lewer.

Volgens Ben Pieters moet daar na verset in ’n breër verband gekyk word. Sekere politieke veranderinge kan net deur oorlog tot stand gebring word. Daar is egter tans nie ’n wil tot verset by Afrikaners teenwoordig nie. Spies meen dat oorlog verskillende vorme kan aanneem, en verwys na die feit dat blanke Suid-Afrika dalk destyds militêr sterk was, maar om die onderhandelingstafel verloor het. Tans moet burgerlike instellings gevestig word en bestaande wetgewing behoort gebruik te word om die staat teë te staan waar nodig.

Volgens Abraham Viljoen het Afriforum en Solidariteit “tou gevat” om die burgerlike samelewing te ontwikkel. Meer moet egter ook gedoen word ten opsigte van onderwys en gesondheidsorg. Ons behoort meer geartikuleerd te kan praat oor die regte van minderhede.

Op ’n vraag of daar genoeg ruimte binne die bestaande regstaat is vir minderhede, verduidelik Spies dat die huidige grondwet sterk fokus op individuele regte. Daar is egter artikels in die grondwet wat gebruik kan word om nuwe inhoud daaraan te gee vir minderheidsgroepe, soos artikel 235.

Chris Ylland wou weet hoekom Afriforum soveel tyd aan die naamsverandering van Pretoria afstaan. In hierdie verband verwys Spies na Zimbabwe, waar alle spore van die Britse heersers binne twee tot drie jaar ná onafhanklikheid deur middel van naamsveranderinge verwyder is. Dit het sonder weerstand gebeur. 25 Jaar later veg daardie blankes egter vir hulle oorlewing. Die geskiedenis van ’n pleknaam is verweef met wie jy is. ’n Naamsverandering kom dus neer op ’n daad van onteiening. Dit kan net so vervreemdend wees as die onteiening van fisiese bates. Die naamsveranderingkwessie van Pretoria is nog glad nie afgehandel nie en kan steeds plaasvind. Afriforum is egter reg vir ’n hersieningsaksie in hierdie verband.

Lamé Ebersöhn meen dat sy oor die afgelope paar jaar ’n verandering in houding begin waarneem. Mense lig hulle koppe op en is gereed vir onbevange gesprek. Ons is egter simboolbankrot en behoort skeppend te dink oor nuwe simbole wat mense weer sal moed gee en oorrompel met entoesiame.

Op ’n vraag oor wat sal gebeur as die howe nie meer toeganklik is vir minderhede om besluite te bevraagteken en hulle regte te laat afdwing nie, meen Spies dat dit moontlik hier kan gebeur, soos wat in Zimbabwe wel die geval was. Daarom wil Afriforum juis nie te veel klem plaas op die regsaspekte nie, maar eerder die burgerlike samelewing ontwikkel.

’n Deelnemer aan die gesprek is van mening dat die 6% blankes ook die meerderheid van die bevolking moet saamneem, aangesien hulle ook byvoorbeeld onder swak dienslewering ly. Spies glo daar heers tans ’n eienaardige situasie waar swartes hulleself in dieselfde posisie bevind as Afrikaners tussen die 1940s en die 1980S. Hy wys daarop dat daar wel na gemeenskaplike faktore gesoek moet word. Daar is inderdaad tans marginalisering van die meerderheid, soos gemanifesteer in betogings teen swak dienslewering, máár die betogers stem steeds vir die regerende party.

Wát is u mening?

Neem onbevange deel aan hierdie oopgesprek!

Terugberig: Lydia van Eeden

Vrydagaand: 26 Maart 2010 vanaf 19:30

2010-03-24T21:41:00.000+02:00

"Waarom VERSET, selfs in 'n

Regstaat?"- Willie Spies

Die Regstaat in Suid Afrika is onder beleg Hofbevele word deur die staat verontagsaam, haatspraak word algemeen en minderhede voel meer en meer uitgelewer aan die genade van die meerderheid Maar wat staan ons te doen? Hoe kan ons die regte wat vervat is in die grondwet gebruik maar terselfdertyd vordering maak op die pad na ‘n veilige leefruimte in Suid-Afrika? Wat is die rol van burgerlike aktivisme en verset?

Willie Spies was tot verlede jaar ‘n parlementslid en sedert sy uittrede weer ‘n prokureur wat spesialiseer in burgerregte-kwessies. Hy tree op as voltydse regsverteenwoordiger vir AfriForum en was regstreeks betrokke by grondwetlike sake oor stemreg vir Suid-Afrikaners in die buiteland, die grondregte van Zimbabwiese boere en die Pretoria-naamkwessie.

Neem vooraf deel aan die gesprek op dié blog!
Kom vroeg genoeg en parkeer op Kerkplein.

R60pp - sluit 'n heerlike aandete in!
rsvp 012 328 3173
caferiche@kerkplein.co.za

Terugberig: Hiér is slaggate wat opgevul moet word.

2010-02-28T21:34:00.000+02:00

Prof Koos Malan, verbonde aan die Departement van Publiekreg aan die Universiteit van Pretoria, het op 26 Februarie by Café Riche gepraat oor die tema Slaggate in ons grondwet: Opvul of ompad?

Ons is sedert die aanvaarding van die 1994-interim grondwet vergas op die beeld van die grondwet as ’n snelweg waarop ons reis na ’n wonderlike wêreld. Die grondwet is gesien as die oplossing vir al ons probleme. Aangesien individuele regte verskans is in hoofstuk 2, is dit nie nodig geag om te kyk na minderheidsregte nie. Ten spyte van die unitêre regering is geglo dat ons ’n goeie stelsel van individuele regte het wat deur die remme en teëwigte van die hoofstuk 9-instellings (die Kommissie vir Menseregte, PANSAT, die Kommissie vir Menseregte, ens) afgedwing sou word.

Die vraag kan gevra word wat die oorsprong was van hierdie vaste geloof in die grondwet, wat steeds tot ’n beduidende mate voortduur. Daar is naamlik geglo dat veral hoofstuk 2 van die grondwet se bepalings so duidelik geformuleer is, dat alle redelike mense dieselfde interpretasies daaraan sou heg. Hierdie posisie is gebaseer op die politiek-filosofiese vertrekpunt dat alle redelike mense dieselfde dink en dat hulle gemeenskappe en kulturele erfenis dus nie ’n rol speel by die interpretasie van die grondwet nie.

Wat het intussen ná die aanvaarding van die grondwet gebeur?

Die gelykheidsklousule kan as die belangrikste klousule in die Handves van Regte beskou word. Dit is die belangrikste van die individuele regte, veral gegewe die Suid-Afrikaanse geskiedenis voor 1994. Alhoewel gelykheid voor die reg en ’n verbod op onbillike diskriminasie in die grondwet neergelê is, het die parlement sedert 1997 68 stukke wetgewing aanvaar wat vir verteenwoordigendheid (representativity) voorsiening maak. Verteenwoordigendheid het die belangrikste middel vir die deurvoer van transformasie geword. Dit kom daarop neer dat die bevolkingsamestelling in alle georganiseerde sfere in Suid-Afrika weerspieël moet word. Volgens Andre Louw van die Universiteit van Stellenbosch het verteenwoordigendheid gelykstaande aan gelykheid geword. Dit beteken dat flagrante diskriminasie teen minderhede ingebou word. Swart beheer word oral in die gemeenskap gevestig. Gelykheid word anders gelees deur die swart gemeenskap, in die lig van hulle historiese agtergrond.

FW de Klerk het in onlangse uitsprake oor die grondwet verwys na sy kommer oor die toepassing van sekere aspekte, aangesien dit nie is wat “oorspronklik bedoel is nie.” Dit dui daarop dat mense se lesing van die grondwet nie dieselfde is nie.

Wanneer daar gekyk word na taalregte, bepaal artikel 6 van die grondwet wel dat daar 11 amptelike tale is en dat dit die regering se taak is om die gebruik en status van al die inheemse tale te verseker. In die praktyk is daar egter eentaligheid, want die gebruik van Engels vir nasionale wetgewing en die effek van verteenwoordigendheid het die ander tale op die agtergrond geskuif.

Die bepalings van die grondwet is gevolglik nie noodwendig bepalend vir die praktyk nie.

Dieselfde geld vir die onderwys, waar daar goeie bepalings is, maar waar onderwys in die praktyk tans erger daar uitsien as onder apartheid, aldus Mamphela Ramphele.

Die remme en teëwigte werk nie, want:

Wanneer mens hof toe wil gaan, moet jy oor aansienlike fondse beskik,
Dit gebeur dikwels dat iemand wat ’n goeie saak het, tog in die hof verloor,
Die aanname dat alle redelike mense dieselfde dink, is verkeerd,
Die howe is nie onafhanklik nie, want die regters kom – soos in ander lande – uit dieselfde dampkring as die regerende elite. Die vooruitsig van destyds dat die regsbank as ’n soort opposisie vir die regering sou dien, is verkeerd bewys. Daar is nie realisties gekyk na die onvermydelike beperkings van die regsbank nie.

Die instellings wat volgens die grondwet na minderheidsregte moet omsien, is ook volledig deur regeringsondersteuners beset. Daar het dus destyds met die onderhandelinge en aanvaarding van die grondwet ’n totale magsoordrag plaasgevind: op wetgewende, uitvoerende en interpreteerbare vlakke. Die grondwet laat minderheidsgroepe magteloos. Binne ’n nuwe grondwetlike orde behoort die wetgewende en uitvoerende mag verdeel te word.

Persone soos Max du Preez meen dat Afrikaners met die huidige orde moet vrede maak. Ons hoef dit egter nie te aanvaar en te dink dat ons niks aan die bestaande bedeling kan verander nie. Ons leef in ’n onstabiele omgewing met staatsretirering op verskeie gebiede. Calvyn het destyds al gesê dat as die Franse koning ’n valse leer aanhang, mindere ampsbekleders die reg het om hom teë te gaan. As die staat en regstelsel retireer, is jou verstekposisie chaos. Alternatiewe ordes kom egter tot stand. Buurtwagte is ’n voorbeeld hiervan.

Die geykte posisie is dat grondwette onderhandel word. Grondwette word egter nie geskryf nie, maar gemaak. Nuwe praktyke word normatief.

Die vraag kan gevra word of Afrikaners chaos/emigrasie na Australië/die huidige dwinglandy gaan kies.

Tydens die debat word gevra of daar nie minder na die formalistiese beginsels gekyk moet word en meer na waardes nie. Daar moet ook meer op die skeiding van magte as op die ontkenning van regte gefokus word. Prof Malan antwoord dat regte onvoorspelbaar is, wyd geformuleer word en gegrond is op die aanname dat die staat moet presteer op ekonomiese gebied en sekere voordele moet lewer. Dit vestig egter ’n kultuur van afhanklikheid. Die individu se verantwoordelikheid word na die staat verskuif. As die regering dan die gemeenskap faal, is daar niks om op terug te val nie. Die oplossing hiervoor is die integriteit van die gemeenskap (ons verwag van persone in ons gemeenskap om teenoor mekaar te presteer). Die voordeel van ’n falende staat is dat daar steeds oorblyfsels bestaan van gemeenskapsolidariteit soos by die Afrikaners.

Daar word soms gesê dat groepregte nie nodig is nie, omdat gemeenskappe soos die Afrikaners nie gedefinieer kan word nie. Individuele regte is genoegsaam. Mens hoef egter nie ’n gemeenskap te definieer nie. Sekere instellings kan vir sekere gemeenskappe geoormerk word. Diegene wat die fasiliteit gebruik, definieer die instelling.

Advokaat Ben Pieters meen dat ons steeds die oorblyfsels van ’n goeie regstelsel het. Mens het egter nie die krag of geld om hulle regte in die howe te laat afdwing nie. Die liberale het destyds mense soos Arthur Chaskalson gehad, maar daar is nou niemandwat sake meer namens die minderheidsgroepe hof toe neem nie. Verder meen hy dat daar aanknopingspunte vir groepsregte in die grondwet is, veral ten opsigte van artikel 235.

Prof Malan meen dat Afriforum en Solidariteit baie doen om suksesvol van die howe gebruik te maak vir die afdwinging van individuele regte. Wanneer mens egter vra vir sistemiese remedies (soos teen regstellende aksie) is jou kanse skraal om suksesvol te wees.

Die howe is afhanklik van die uitvoerende gesag om hul uitsprake uit te voer. Hulle uitsprake word egter in baie gevalle nie nagekom nie. Die howe is verder afhanklik van die uitvoerende gesag om hulle status te behou en dus wil hulle die regering nie te sterk kritiseer nie...

Chris Yelland wys daarop dat konstitusionele bepalings nie absoluut is nie, maar op ’n spesifieke situasie of konteks gebaseer is. Prof Malan meen dit is juis die probleem: dat die grondwet tot dusver as absoluut gesien is. Hy verwys in hierdie verband na uitsprake van die Grondwetlike Hof (bv die Ebrahim-saak) waar die uitsprake telkens op ’n ander situasie of konteks gebaseer was.

Abraham Viljoen meen dat die grondwetlike beginsels wat destyds opgestel is, en waaroor al die onderhandelaars, met hulle verskillende agtergronde, ooreengestem het, weer bekyk moet word as deel van ’n oplossing vir die interpretasie van die grondwet. Verder meen hy dat ons nie net met die ontkenning van minderhede se regte te doen het nie – die regte van die meerderheid word ook vertrap. Verset moet egter op ’n redelike basis plaasvind.

Wilma Theron wys op misverstande by haar werksplek wanneer daar oor politieke kwessies gepraat word. Die leemtes gaan groter word. Prof Malan bewys met voorbeelde oor sy eie destydse indiensopleiding dat deel van die probleem lê by die kollektiewe geheue van ervare mense wat verlore raak en nie met opkomende werkers gedeel word nie. Mense se foute by hul firmas word verder nie uitgewys nie, eerstens omdat die senior persoon nie die beoordelingskriteria verstaan nie, maar ook omdat die beginsel van ubuntu meebring dat mense nie gekritiseer word nie.

Lamé Ebersöhn meen dat ons te lank gewag het om kritiek te lewer en op te tree. Daarom het alternatiewe, informele stelsels reeds ontstaan. Hoe dwing mens dan die formele reëls in so ’n omgewing op? Prof Malan verwys na Orania met sy selfbeskikking in die kleine, waar daar weliswaar net 700 mense woon, maar waar die staatlike reg geen rol meer speel nie. Hierdie selfgenoegsame stelsel het ontstaan in weerwil van die grondwet en die huidige bestel. Daar is ook ander voorbeelde op die gebied van onderwys en veiligheid oral in die land.

Watter slaggate is u aan't opvul? Watter ompaaie word nou gebruik in u buurt?

Vrydagaand 26 Februarie vanaf 19:30

2010-02-19T15:47:00.000+02:00

"Slaggate in ons grondwet: Opvul of Ompad?" - Prof Koos Malan

Die Suid-Afrikaanse Grondwet is vir baie lank hoog aangeprys. Kritiek teen die Grondwet het feitlik glad nie voorgekom nie. Nou, sestien jaar nadat die tussentydse grondwet in 1994 in werking getree het, word daar in die besonder onder Afrikaners intens oor die Grondwet gedebatteer. Sommige is van mening dat daar ernstige leemtes in die Grondwet is en dat dit om wysigings vra. Ander lewer nie soseer kritiek op die Grondwet nie maar maak nogtans verreikende voorstelle oor wat Afrikaners te doen staan om ‘n beter bedeling te bewerkstellig. ‘n Afrikaner-provinsie word byvoorbeeld voorgestel. Nog ander sê dat die Grondwet basies goed is en net verkeerd toegepas word. Onder hulle tel voormalige President F W de Klerk, wie se politieke nalatenskap natuurlik van ‘n gunstige beoordeling van die Grondwet afhanklik is. Die grondwetlike kwessie word intens onder al hoe meer mense gedebatteer. Talle briewe in die gedrukte media en nog veel meer menings veral op die Internet getuig daarvan. Van die prominente deelnemers aan die onlangse grondwetlike debat sluit in Breyten Breytenbach, Lawrence Schlemmer, Marinus Wiechers en Koos Malan.

Terugberig: Dus, wáárom het vroue nie die begeerte om leiding te neem nie?

2010-02-02T09:03:00.000+02:00

Gender- en organisasieleierskap: Marianne de Jong in gesprek met prof Mollie Painter-Morland

Marianne open die gesprek deur te verwys na die gewildheid van sisteemteorie in vakke soos sielkunde en opvoedkunde. In opposisie met hierdie rigting staan Gilles Deleuze, wat teen die sisteem gekant is. In die Afrikaanse wêreld vind sy denke neerslag in die aktiwiteit en werke van Dan Roodt, Willem Anker en Antjie Krog se nuutste publikasie, Begging to be Black.

Mollie verwys na die onsienbare beperking op vroue in ’n korporatiewe omgewing, ook bekend as die glasplafon. Price Waterhouse Cooper (PWC) meld in hulle verslag oor die onderwerp dat dié term eerder vervang behoort te word met “lekkende pype.” Twee maal meer vroue as mans bedank uit leiersposisies in die VSA en in Suid-Afrika is dit drie maal meer.

Die “lekkende pype” hou verband met ongeartikuleerde probleme. Daar is dikwels diskrepansies tussen maatskappye se beleid wat gelykheid predik, en die realiteit. Vroue word naamlik uitgesluit uit manlike sosiale netwerke, wat hulle posisies by die werk benadeel. Daar is ook dikwels nie ’n goeie passing tussen hulle waardes en dié van die maatskappy nie.

Wanneer mens na ’n kompleks aanpasbare organisasiemodel kyk, is daar nie ’n lineêre interaksie tussen waardes, gevoelens, ens nie. Die orde wat daaruit ontstaan, “meld dit self aan”. Binne hierdie konteks is mens nie in beheer van alles wat gebeur nie.

Daar is ’n aantal foutiewe aannames:

- Verwarring bestaan tussen geslagsverskille en gender

- Gender is sosiaal gekonstrueer

- Gender bestaan afsonderlik van situasies en organisasies

- Werksgelykheidbeleid borg gelyke geleenthede

Ons moet ontslae raak van die dualistiese siening. Op papier maak organisasies of mans en vroue absoluut gelyk behandel word en daarom word gesê daar is geen rede vir gendervooroordele nie. Dit lei tot ’n ongesonde politieke korrektheid. Genderteorie se siening is egter meer realisties. Guattari en Deleuze wys daarop dat gender nie net kognitief is nie, maar ook fisies. As mens vroue uitvra oor hulle ervarings in leierskapposisies, is hulle byvoorbeeld baie selfbewus oor hul gebare en oor of hulle sag/hard praat.

Persepsies dat vroue byvoorbeeld beter as mans doen as dit kom by persoonlike interaksie, doen vroue nie goed in leierskapposisies nie. Aangesien dit as ’n inherente eienskap gesien word, kry hulle geen krediet daarvoor nie. Baie ambisieuse vroue aap manlike rolmodelle na. Daar bestaan net ’n manlike leierskapmodel. Dit is egter nie vroue wat moet verskuif nie; wel die model self.

Studies in Suid-Afrika het getoon dat vroueleiers as “hard” ervaar word; en selfs erger as mans beleef word.

Deleuze en Guattari stel die vraag: wat kan hierdie lyf doen in verhouding met ander? Hulle tref ’n onderskeid tussen die molêre en molekulêre vlakke. Binne die molêre orde is daar ’n stabiele orde wat oor tyd ontwikkel het. Begeerte is wat ons in aksie bring; dis ’n produksie-element. Hierdie vloei van mag is altyd teenwoordig in ons realiteit. Oor tyd kodeer hierdie strukture. Onder hierdie identiteit is die molekulêre orde verberg.

Deleuze en Guattari is nie noodwendig gekant teen hierdie struktuur nie: daar moet immers territorialisering wees om te kan lei tot deterritorialisering en herterritorialisering. Hulle meen verder dat ons ’n nuwe epistemologiese netwerk nodig het. Ons moet die tradisionele binêre boomvertakkingstruktuur vervang met die risoom-netwerk. As ons binne die binêre raamwerk bly, kom ons nie verby opponerende gender nie. Op die risoomvlak is daar egter soveel verskillende invloede wat op mekaar inwerk.

Wanneer mens kyk na sistemiese leierskap, is leiers nie noodwendig net diegene in leierskapposisies nie; mens kyk na die organisasie as geheel. Individue tree op sekere stadia tot die leierskap van die organisasie toe. Ons moet die veelvoudigheid op molekulêre vlak verstaan.

Marianne wil weet of Deleuze en Guattari se radikaliteit hier ietwat agterweë geraak het. Volgens Mollie is dit waar dat hulle kapitalisme en die korporatiewe milieu ondermyn. Hierdie werke is egter in die 70’s geskryf, ná die sosiale opstand van 1968, en dus is daar ’n sterk Marxistiese agtergrond. Oor tyd het daar egter ’n verandering in hulle denke plaasgevind en groter waardering het vir struktuur ontstaan.

Hildegard wys daarop dat vroue binne die korporatiewe milieu weens kinders ’n agterstand het teenoor mans. Volgens Mollie sal ’n ander inrigting van die organisasiestruktuur meebring dat mans gelyke rolle ten opsigte van die versorging van hulle kinders kan speel. Bemagtigende leiers sal dit sien as ’n geleentheid vir nuwe moontlikhede.

Wilna vind dat daar in haar korporatiewe milieu wel gelykheid is, veral tussen die jongmense. Mens kan beleid skep, maar dit gaan nie vroue noodwendig in leierskapposisies kry nie. Mollie wys daarop dat die probleem lê by vroue se persepsies van wat in leierskapposisies verwag word. Dit is nie soseer ’n kwessie van bekwaamheid nie, maar wel van passing in die korporatiewe omgewing.

Mariana wys daarop dat mans en vroue verskillende maniere van praat het.

Marietjie sien beperkings in leierskap en vra hoekom almal wil leiers wees. Molly antwoord deur te sê dat die leierskapmodel verbreed moet word sodat almal erkenning en billike vergoeding kan kry.

Lamé wys op die totale gebrek aan leierskap in die land en vra vrae oor organisasies vs entrepreneurs en uitvoerende amptenare vs ware leiers. Molly wys daarop dat vele groot organisasies in die VSA reeds sistemiese leierskap beoefen. Daar ontstaan kreatiewe spasie wanneer mens van die hiërargie afsien. Die molekulêre kan gekanaliseer word indien die molêre ondermyn word.

Op ’n vraag waarom vroue hoegenaamd besturende direkteure wil word, antwoord Molly dat dit alles ’n kwessie van begeerte is. Wat haar voordoen as jou wil, is dikwels die gevolg van sosiale interaksie. Die vraag moet eerder gevra word hoekom vroue nie in die posisies beland nie. Dikwels word die simptoom behandel en nie die oorsake van die probleem nie.

Volgens Therese kry homoseksuele persone swaar binne die korporatiewe bestel. Mollie meen dat Suid-Afrika egter verder gevorder is as die VSA in hierdie verband.

Dus, waarom het vroue nie die begeerte om leiding te neem nie?

Kom sit aan by dié gesprektafel - hiér in die kuberkafee!

Terugberig: Lydia van Eeden

Prof Mollie Painter-Morland in gesprek met Marianne de Jong

2010-02-01T23:10:00.000+02:00

Vrydagaand 29 Januarie vanaf 19:30

2010-01-13T17:40:00.000+02:00

"Gender en organisasie-leierskap: 'n gesprek oor glasdakke en lekkende pype" -

Prof Mollie Painter-Morland

Die vraag wáárom vroue nie die voortou neem in organisasies nie, is al vanuit vele hoeke beredeneer. Meesal verval hierdie tipe gesprekke te gou in stereotiperings en essensialistiese veralgemenings. Tydens die gesprek van 29 Januarie gaan Mollie Painter-Morland hierdie fenomeen, wat al aan die hand van vele metafore, soos glasdakke en lekkende pype beskryf is, vanuit 'n meer filosofiese hoek benader. Sy gaan argumenteer dat deur organisasies as kompleks-aanpasbare sisteme te beskryf, baie van ons subtiele gender vooroordele beter verstaan kan word. Sy gaan ook na die werk van Gilles Deleuze en Felix Guattari verwys ten einde die totstandkoming van sekere "gender-identiteite" en gepaardgaande waarde-oordele te verduidelik. Hierdie outeurs daag ons uit om ons verknogtheid aan identiteit te vervang met 'n openheid vir die veelvoudige en as sulks, open dit nuwe leierskapsmoontlikhede vir beide mans en vroue.

rsvp 012 328 3173

caferiche@kerkplein.co.za

R60 pp sluit aandete in

Volop vindingryke volhoubare voornemings!

2010-01-06T13:56:00.000+02:00

Beplan vooruit hierdie jaar vir elke laaste Vrydagaand van die maand - dis nou reeds die 12e jaar wat hierdie gesprek gereeld gebeur. Ons het daarin geslaag om denkers met verskillende en selfs uiteenlopende standpunte, om 'n tafel, gasvry te onthaal. Hier moet Filosowe op hul voete kan dink! Die ingesteldheid is om aktuele onderwerpe beskaafd te bespreek in hierdie kafee in die hart van Pretoria - terwyl ons eet en drink.

U word uitgenooi om deel te neem, óók nou op hierdie blog.

Watter temas wil u graag bespreek?

Die program vir vanjaar sal binnekort hier verskyn.

Terugberig: Waardes?

2009-11-30T10:16:00.000+02:00

WAT ÍS DAN DIE UNIVERSELE WAARDES?

Prof Willem Landman, uitvoerende direkteur van EthicSA, en Chris Louw, bekende vryskut joernalis en skrywer, het op 27 November 2009 by Café Riche in gesprek getree oor die tema “Wat is dan die universele waardes?” Die aanleiding tot hierdie gesprek was die publikasie van Chris Louw se artikel oor Antjie Krog in By van 21 November. Bestaan daar hoegenaamd iets soos universele waardes of is alles relatief?

Willem Landman het begin deur ’n opsomming te gee van die onderhoud wat Kirby van der Merwe met Antjie Krog gevoer het na aanleiding van haar nuwe boek, Begging to be Black. Dit is op hierdie artikel dat Chris Louw in sy skrywe gereageer het.

Volgens Antjie Krog moet ons as’t ware onder die vel kan inkruip van mense soos Julius Malema om hulle verwysingsraamwerk te verstaan. Iemand soos Malema verteenwoordig tog die standpunt van baie mense daar buite. Die ander se waardes en verwysingsraamwerk is net so geldig soos die eie. Die Suid-Afrikaanse regering se moraliteit word gedurig deur die Westerse media gekritiseer. Ons moet barmhartigheid hê, wat meegebring word deur die begrip dat ander morele posisies ook bestaan. Sy kom tot die gevolgtrekking dat ons ’n nuwe waardestelsel nodig het en dat dié van die meerderheidsgroep aanvaar behoort te word. Indien ons aanhou om die regering en swart mense as korrup uit te beeld, sonder begrip vir waar hulle vandaan kom, kan ’n sekere verharding intree.

Volgens Chris Louw is sy artikel bedoel as ’n parodie en nie ’n objektiewe antwoord aan Krog nie. Krog is verkeerd om te verklaar dat ons ander se waardestelsels moet aanvaar bloot omdat dit ’n pragmatiese keuse is en ons wil oorleef, en nie noodwendig omdat daardie waardes korrek is nie. Hy spel die konsekwensies van haar standpunt in sy artikel uit. Tydens die periode van die Waarheids-en Versoeningskommissie het sy vanuit die standpunt van algemeen aanvaarde universele waardes oor apartheid geoordeel, maar noudat sy met ’n ander realiteit gekonfronteer word, verander sy van opinie.

Louw wys verder daarop dat Krog nie uit ’n joernalistieke agtergrond kom nie en dat sy tydens die WRK-verhore klem gelê het op haar eie persoon en haar eie belewenis van die getuienis wat gelewer is. Daar was ’n sterk emosionele faset in haar beriggewing, wat dit minder geslaagd gemaak het as dié van Max du Preez, wat meer feitlik was en dus meer aangrypend, omdat mense hulle eie afleidings kon maak.

Waar sy eens sterk universele waardes voorgestaan het, is sy nou ’n voorstander van relativisme. Apartheid is ten strengste deur haar veroordeel, maar as swartmense dinge doen wat bevraagteken moet word, moet daar agteroor gebuig word om hulle te akkommodeer.

Landman vra of Antjie Krog bloot bedoel dat ons empatie moet hê met diegene wat ly en hulle waardestelsels as ewe geldig aanvaar. Wat word dan van die waardes wat histories gebou is vanaf die Freedom Charter by Kliptown tot die huidige grondwet? Behoort hierdie visie nie as die algemene waarde-vertrekpunt gebruik te word nie?

Louw verwys na die korrupte situasie in Nigerië en meen dat ons in dieselfde rigting beweeg as ons plaaslike korrupte amptenare wil begryp en aanvaar. Ons moet verstaan, maar nie kondoneer nie.

’n Interessante debat met lede van die gehoor het gevolg. Die mening is uitgespreek dat Antjie Krog reg is om te sê dat ons die konteks in ag moet neem. Tot dusver het ons te oppervlakkig gekyk na wat in die geskiedenis gebeur het en wil bloot aanbeweeg. Hoekom kan Afrikaners met barmhartigheid kyk na een van hulle eie (Joost van der Westhuizen of Hansie Cronje) maar nie na ander groepe nie? Ons skram weg van relativisime. Dit is makliker om deur ’n venster te kyk as deur ’n spieël.

Volgens Lamé Ebersöhn is daar wel universele waardes. Voorbeelde is dat mense hulle gebonde voel as hulle ’n ooreenkoms aangegaan het en verder dat mense subjektiewe keuses in grens-situasies maak.

Willem Landman sluit hierby aan deur te verduidelik dat universele waardes dít is wat in feite bestaan en deur die loop van die geskiedenis in alle samelewings aanvaar word. Dit is waardes wat enige samelewing behoort te respekteer en wat bou aan die tipe gemeenskap waarbinne ons graag wil woon. Demokrasie is ’n voorbeeld van so ’n waarde.

Abraham Viljoen is van mening dat ons nie neerbuigend barmhartigheid moet bepleit nie. Dit was immers die blankes wat die verabsolutering van sekere waardesisteme bekendgestel het. Ons het ons eiesoortigheid beklemtoon, en hoe ons deur ’n sekere geskiedenis gevorm is. Indien Antjie Krog reg is, bly vernuwing en nasiebou onmoontlik. Dan kan ons maar net sowel swart regters aanstel vir swartmense en blanke regters vir blankes. Krog hou haarself te veel besig met die verlede en bied nie genoeg inisiatief om te kan vorentoe kyk nie. Ons moet werk in die rigting van ’n dinamiese waarde-ontwikkeling.

Willie Spies sluit hierby aan deur op te merk dat verabsolutering die eintlike probleem hier is. Lamé Ebersöhn wys op die onlangse saak van ’n individu wat ten spyte van 13 interdikte nie daarin kon slaag om die polisie te oorreed om onwettige besetting van sy eiendom te beëindig nie. Sy brei verder uit op die verskil tussen die etiese en die morele. Sy is van mening dat Antjie Krog se houding dui op ’n gebrek aan emanisipasie. Dalk moet ’n nuwe belangstelling in die grondwet wakker gemaak word, om weer ’n begrip van daardie waardes te laat ontstaan.

Willem Landman meen meer oorkoepelende waardes word deur die grondwet verwoord, maar dat dit probleem is dat die regstaat nie meer gerespekteer word nie.

Nog ’n deelnemer aan die debat wys daarop dat steun vir Malema nie noodwendig handel oor moraliteit nie, maar eerder identiteit: swartmense vereenselwig hulleself met iemand wat hulle frustrasies verwoord.

Op grond van sy ervarings in die Midde-Ooste meen Louis Ebersöhn dat algemeen universele waardes nie bestaan nie. Louise sluit hierby aan deur te sê dat indien universele waardes deur die geskiedenis bepaal word, dit eintlik ’n onmoontlikheid is, aangesien volke in verskillende periodes van die geskiedenis verkeer.

Volgens Chris Louw het Afrikaners nou al te lank probeer verstaan. Begrip los in elk geval nie mens se kritiese fakulteit op nie.

Chris Louw summarises the evening’s discussion by saying that all the participants basically expressed the same thought, albeit worded differently. The current political process has seen the Afrikaner having to bend backwords to please. He was happy, however, to see that there were no signs during the debate of the reactionary attitude generated by these frustrations and displayed by some Afrikaners.

Is Antjie se standpunt absurd?

2009-11-27T12:10:00.000+02:00

Die gesprek vanaand gaan ook oor Antjie se nuwe boek 'Begging to be black' waarin sy aanvoer dat ons ander -swartes- se denkraamwerke en dus verskillende waardes uit hul oogpunt moet verstaan. Hierop het Chris striemend in By gereageer en onder meer die banale gevolge van haar standpunt uitgewys. Vanaand gaan Chris en Willem hiéroor saam gesels. Chris sal sy standpunt verduidelik nadat Willem 'n kort oorsig oor die artikel gee. Willem gaan argumenteer vír die universele waardes en die absurde konsekwensies van Antjie se argument uitwys. Die groter vraag is hoe Antjie se standpunt by die krisis van waardes in hierdie land inskakel, of dit selfs mag aanhelp ten spyte van haar edele motiewe?"

Kom vroeg genoeg en geniet hierdie afsluitaand van die jaar!

“Wát is dan die Universele Waardes?”- 27 Nov 2009 19:30

2009-11-24T17:29:00.000+02:00

'n Ondersoekende gesprek tussen Prof Willem Landman en Chris Louw (Boetman)

Na aanleiding van die huidige gesprek rondom verskillende waardes van individue en groepe wat in ag geneem moet word wanneer ons propeer om mekaar te verstaan, sal dié onderwerp onder bespreking kom hiérdie Vrydagaand.
Kan ‘n mens begryp wat jou vriend se standpunt is, maar daar géén begrip voor toon nie?
Kom gesels saam!
Dis die afsluitingsfunksie van die FilosofieKafee vir hierdie jaar! Kom vroeg genoeg en parkeer op Kerkplein.
‘n Verskeidenheid van boeke oor hierdie onderwerp word aangebied deur Louise van Protea Boekwinkel.

R55pp aandete ingesluit
Rsvp 012 328 31 73
caferiche@kerkplein.co.za

Terugberig: Ferial Haffajee in gesprek met Chris Louw in die Soff kamer van Café Riche

2009-11-04T21:27:00.000+02:00

Op ’n koelerige, nat aand was die Soff-kamer die 30^ste Oktober volgepak met Filosofiekafee-gangers wat na Ferial Haffajee, redakteur van die City Press, kom luister het

Fyngebou, vasberade en passievol oor haar land en wat hier verkeerd is, maar ook hoopvol - dit is Ferial Haffajee in ’n neutedop.

Volgens haar het Jacob Zuma se administrasie nóg die wil, nóg die politieke slaankrag om die huidige korrupsie binne die staat uit te roei en tenderprosedures ingrypend te verander. Die president skuld te veel mense en faksies gunste. Volgens die onlangse verslag van die ouditeur-generaal het maatskappye wat bande met regeringsamptenare het, oor ’n periode van vier jaar meer as R600 miljoen in hulle sakke gesteek.

Sy is verbaas oor die feit dat daar so min gefokus is op die skokkende 28 biljoen rand wat volgens Pravin Gordhan deur die staat in die komende jaar gespaar gaan word deur minder op konsultante, gholftoernooie en vermaak te spandeer. Suid-Afrikaanse staatsamptenare lewe lekker, terwyl dieselfde lewenspeil nie deur hulle eweknieë in ander ontwikkelende lande soos Brasilië en Indië gehandhaaf word nie.

Staatsamptenare is nie noodwendig geïnteresseerd in goedkoop tenders nie, maar eerder in hoe hulle uit die proses kan voordeel trek.

Plaaslike regeringstrukture het ineengestort. Dit gaan nie meer oor dienslewering nie, maar wel oor ’n geveg tussen verskillende faksies om hulpbronne in te palm. Suid-Afrika het die hoogste per capita-besteding op onderwys op die Afrika-vasteland, maar plaaslike leerlinge doen konstant sleg in toetse waar hulle met leerlinge van ander lande vergelyk word.

Wat die plaaslike pers betref, word joernaliste redelik goed betaal en daar is instansies wat joernaliste verteenwoordig, soos die SA Nasionale Redakteursforum. Die nodige fondse bestaan verder om wel teen beperkings op persvryheid te veg. Een van die groot gevare, naamlik die skepping van die ANC se sogenaamde media-appèlhof, is vroeër vanjaar afgeweer. Hierdie hof sou klagtes van landsburgers aanhoor oor die gedrukte media en is met sterk teëstand uit joernalistieke geledere begroet.

Tans is daar wetgewing hangende oor sogenaamde teistering. Die staat wil nie soseer die media aanval nie, maar ook mense se privaat lewens beheer. Daar is natuurlik ook wetgewing wat joernaliste in die tronk kan laat beland as hulle sou weier om hulle bronne bekend te maak.

Ongeletterdheid en ’n gebrek aan leeslus is van die grootste probleme vir mediavryheid in Suid-Afrika. Dan is daar ook die beheptheid met die geelpers en bekende persoonlikhede, wat dui op ’n onwilligheid om regte probleme aan te spreek.

Volgens die vryskut joernalis Chris Louw, wat die gesprek gemodereer het, kan ’n mens dink dat ons in ’n vrye samelewing leef as jy kyk na die onthullings wat op programme soos Carte Blanche en Special Assignment gemaak word. Daar is egter weinig resultate ná sulke onthullings, want die maghebbers is arrogant en steur hulle nie daaraan nie.

Charl Engelbrecht wys daarop dat die korrekte tenderprosedures onder die vorige regering ook nie altyd gevolg is nie, maar dat mens dan gevolge kon verwag, anders as vandag.

Lamé Ebersöhn meen dat selfs wanneer sake oopgevlek word, die publiek nie reageer nie - daar is ’n gebrek aan protes. Charl sluit hierby aan deur te noem dat dit verklaar kan word deur die feit dat mense nie die koerante lees nie, of sulke gedeeltes (oor korrupsie), spesifiek oorslaan. Marietjie Luyt sien tekens van protes in die townships, maar volgens Charl word dit nie deur die pers gegenereer nie.

Ferial Haffajee wys daarop dat ons in ’n era leef waar misdade ongestraf gaan. Suid-Afrika het immers ’n president verkies teen wie aanklagte van korrupsie laat vaar is. Jackie Selebi gaan waarskynlik aansoek doen dat sy saak uit die hof gegooi word deur van dieselfde beginsels as Zuma gebruik te maak. Wat die protes in die swart woonbuurte betref, meen sy dat die gewone mense goed weet wie diegene is wat “eet” of hulleself verryk.

Sy glo verder dat Julius Malema, leier van die ANC se jeugvleuel, magtiger is as wat ons dink. Hy kan homself maklik beskikbaar stel vir die pos van provinsiale leier in Limpopo in 2012. Hy spreek tot dié Suid-Afrikaners wat hulleself uitgesluit voel van die materiële gewin wat vryheid meegebring het. Hierdie groep mense word al meer, as gevolg van groeiende werkloosheid.

Abraham Viljoen wys daarop dat ons nie in die proses van die uitwys van al die foute en korrupsie selfvoldaan moet wees nie, en vra verder of navorsing gedoen is oor waaróm hierdie soort dinge op die Afrika-vasteland gebeur, ten einde vas te stel of dit endemies of sosio-ekonomies van aard is. Dit is nie die voorkoms van korrupsie wat mens in Suid-Afrika verbaas nie, maar wel die omvang daarvan.

Volgens Ferial Haffajee was apartheid ’n korrupte stelsel, met geen demokratiese optrede nie. Mens verwag egter beter van ’n regering wat ’n uiters liberale grondwet aanvaar het. Die probleem met korrupsie kom in by die elite wat van die regering onttrek en dan die weg ooplaat vir misdrywe en wanbestuur. Die globale ekonomie het ’n voorliefde vir ’n materialistiese kultuur geskep. Hierdie soort debatte vind ook tans in Suid-Amerika plaas.

Chris Louw wys op die absolute armoede en veragting van rykes wat lei tot die opeis van regte wat nie saamhang met vermoëns nie.

Ferial Haffajee meen dat die sosiale media (Facebook, Twitter) hier nie gebruik word vir protesdoeleindes soos byvoorbeeld met selfone onder Obasanjo se bewind nie.

Mariaan Kruger wys op die miljoene Suid-Afrikaners wat nooit ’n werk gaan beklee nie. Hulle moet bereik word, al kan hulle nie lees nie. Hoe gaan die media aan hierdie mense hoop gee? Wilna meen dit is nie rol van die pers om hoop te gee nie, maar Mariaan meen as belastingbetalers het ons almal ’n verantwoordelikheid in hierdie verband. Chris Louw meen egter dat die media en diegene wat dit lees, ’n elite verteenwoordig - hoe ver kan mens gaan en dinge verander?

Ferial Haffajee, anders as Wilna, meen dat mense nie passief is nie. Sy glo dat Suid-Afrikaners moet betrokke raak by gemeenskapspolisiëring en gevalle van korrupsie moet aanmeld.

Wytze de Boer wil weet, as daar dan wel persvryheid in Suid-Afrika bestaan, waarom koerante huiwerig is om kwessies soos gay huwelike, die mafia, die voorkoms van kanker, ens oop te vlek en te kritiseer.

Lydia van Eeden wil weet hoekom daar so min ondersoekende joernalistiek bedryf word. Ferial Haffajee wys egter daarop dat dit besig is om te verander. Sy het pas ’n konferensie saam met ander ondersoekende joernaliste van Afrika bygewoon. Media24 het vir Jacques Pauw aangestel en Ivor Powell lei deesdae ondersoekende joernalistiek vir die Independent Group se publikasies.

Volgens Wouter van Wyk moet diegene wat nie kan lees nie, ingelig word oor dit wat gebeur. Tans word die oningeligte massas gebruik om die regbank onskadelik te stel. Die regbank kan dus nie korrek funksioneer nie.

Ferial Haffajee wys op die doeltreffende manier waarop die Demokratiese Alliansie as opposisie funksioneer. Hulle stel die regte kandidate aan en doen goeie navorsing. Hulle fokus die aandag telkens op ministers en amptenare se uitspattige leefstyl. Die DA is ’n voorbeeld van hoe effektief ’n opposisieparty in ’n ontwikkelende land kan wees.

Nog ’n deelnemer wys daarop dat die probleme wat tans ondervind word, toegeskryf kan word aan die gevoel wat mense het dat hulle iets verdien.

Celia Ebersöhn wys op die frustrasie en onmag wat mense deesdae ervaar.

Marietjie Luyt wys op enkele enklawes van onafhanklikheid wat nog by die SABC bestaan. Wilna sluit hierby aan en vertel hoe 702 brûe tussen gemeenskappe help bou. Chris Louw wys op die belangrikheid dat idees tog iewers moet ontstaan en dat dit juis in die media gebeur.

Nog ’n aand van gedagtes uitruil oor ’n glasie wyn en ’n goeie bord kos!

Kom sluit volgende keer by ons aan en praat saam!

Vrydagaand 30 Oktober 2009 19:30 caferiche@kerkplein.co.za

2009-10-21T09:20:00.000+02:00

"Press freedom: under threat?" (English)

Ferial Haffajee is the current editor of City Press and former editor of the Mail & Guardian.

Ms Haffajee started her journalistic career as an intern at the Weekly Mail. She then worked for the SABC as radio producer and television reporter.

She shot to national fame as one of the reporters on a panel that interviewed Nelson Mandela in his first television discussion soon after his release from 27 years of imprisonment.

Ms Haffajee joined the Financial Mail as senior editor, rising to managing editor, before returning to the Mail and Guardian as associate editor.

She was appointed editor of the Mail & Guardian in February 2004, two years after control of the paper was acquired by Trevor Ncube. In 2005 the publication became one of the few local newspapers interdicted from publishing specific stories. In 2006 the paper was again interdicted, and Haffajee threatened, after republishing controversial cartoons depicting the prophet Muhammed

The newspaper's reputation for investigative journalism remained the main focus area under Haffajee's leadership at the Mail & Guardian. She started her new career at City Press on 1 July this year.

Ms Haffajee is eminently suited to speak about the topic Press freedom: under threat?

Terugberig:Regte Albie Sachs het met Prof Karen van Marle gesels in Café Riche.

2009-10-05T22:21:00.000+02:00

Op Sondag 4 Oktober 2007 het uittredende regter van die Grondwetlike Hof, Albie Sachs, in gesprek met Prof Karin van Marle van die Universiteit van Pretoria, uitgewei oor sy lewe, sy rol in die vestiging en ontwikkelling van Suid-Afrika se nuwe grondwetlikbegronde regstelsel en die onvermydelike verbinding tussen die twee.

Die gesprek het plaasgevind teen die agtergrond van die verskyning van Regter Sachs se nuutste boek, The strange alchemy of life and law (2009) Kaapstad: Oxford. In hierdie boek ontwikkel Regter Sachs die idee dat die lewe buite die reg en die reg self nou met mekaar verwikkel is – dat, in die eerste plek, sy eie verstaan van die aard van die reg en van sy regterlike rol onlosmaaklik verbind is tot sy lewenservarings en die gewaarwordinge en gelowe wat vir hom daaruit voorgespruit het. Met verwysing na spesifieke beslissings van die Grondwetlike Hof waarin hy ‘n rol gespeel het, dui hy aan hoe die oplossings wat hy in sy beslissings vir spesifieke dispute beslis het, nie alleen verklaar kan word aan die hand van regsreëls en die tekste wat dit beliggaam nie (al speel díe uiteraard ‘n belangrike, inderdaad ‘n deurslaggewende rol) maar tot ‘n groot mate bepaal is deur sy eie oortuiginge en intuïsies.

Hierdie tema is vanuit verskeie hoeke opgeneem in die gesprek met Prof van Marle. Hy reageer op Prof Van Marle se suggestie dat die titel van sy boek daarop dui dat lewenservaring beregting op dikwels onverwagse (‘magical’) maniere beïnvloed deur te vertel hoe sy ervaring van deelname aan twee gebeurtenisse – een ‘n ‘Gay Pride’ optog en die ander ‘n konferensie van Christelike regslui uit Suider-Afrika - daartoe gelei het dat hy in die opspraakwekkende Fourie-saak, waar gay huwelike deur die Grondwetlike Hof erken is, erkenning kon gee aan die lewensbeskouinge van beide die ten gunste van en gekant teen gay huwelike. Verder, in antwoord op die vraag of hy sy rol as Regter gesien het as ‘n proses van onderhandeling van die spanning tussen vryheid en beperking (‘freedom and constraint’) antwoord hy dat hy die spanning eerder sal beskryf as een tussen rede en passie (‘reason and passion’) – dat die gebondenheid aan logika en rede waaronder ‘n regter staan tog telkens onvermydelik getemper en versag word deur dit waaroor die regter passievol voel, haar oortuiginge.

Op treffende wyse vertel Regter Sachs hoe, weereens onverwags, toe hy die eerste keer sy bewussyn herwin het nadat hy deur ‘n bom van apartheid-agente in Maputo opgeblaas is, sy eerste reaksie was om vir homself ‘n grappie te vertel oor sy situasie en te lag. Hy herlei hierdie ervaring spesifiek na sy beslissing van die Laugh it off-saak, waar die Grondwetlike Hof intellektuele goederereg besware teen satire van die hand gewys het en vertel hoe hy tydens die aanhoor van die saak akuut bewus was van die ontlontende aard van lag, maar ook die mag van lag om onderdrukking op non-konfrontasionele wyse uit te daag.

Die gesprek het ‘n boeiende, deerniswekkende en insiggewende blik gegee op die veelbewoë lewe van Regter Sachs, maar daardeur ook op die werking van die Hoogste Hof van ons land en die denkwyses van diegene wat die regterlike amp daar beklee.

2009-10-01T20:33:00.000+02:00

TAAL

'Elke taal deel sigself mee' - Walter Benjamin: 'Over de taal in het algemeen en over de taal van de mens"(1916)

Bejamin wys daarop dat die gebruiklike visie dat taal as 'n deurgeeluik om 'n gedagte tuis te bring, pas in die eensydige matematies-meganistiese manier van denke wat die westerse wêreld sedert die Verligting beheer. Hy noem hierdie siening dan ook die 'burgerlike' taalopvatting. Hierteenoor plaas Benjamin 'n poëties-simboliese visie op taal, waar nié die médedeling nie, maar wél die úítdrukking sentraal staan. Maar wát druk die taal uit?

Benjamin se enigmatiese antwoord is: sigself! In die taal druk die taal sigself uit as medium. Daarom is volgens Benjamin nié die begrip of konsep die essensie van taal nie, maar die naam. Die naam is suiwer kommunikasie: dit druk niks anders uit, dan sigself nie!

Paul Boon:Filosofie Scheurkalender 2009

Terugberig: Só het die burgers saam gepraat!

2009-09-27T12:31:00.001+02:00

Op Vrydag 25 September 2009 het die maandelikse FilosofieKafee van die gebruiklike Café Riche-perseel na die Tukkie-kampus verskuif. Die debat het tydens die Woordpoort-fees op die kampus plaasgevind. Daar was ’n feestelike atmosfeer by die universiteit, met vele nuuskieriges wat van een opvoering na die ander geswerf het.

By Burgundy’s in die Klubsaal het die FilosofieKafee-gangers reggeskuif vir luister en gesels...

Kallie Kriel, uitvoerende hoof van Afriforum, het tydens die byeenkoms kommentaar gelewer op die plig van die burger om by die openbare debat betrokke te raak. Dit volg op die onlangse polemiek in die pers oor blanke Suid-Afrikaners se reg al dan nie om betrokke te raak by die debat in die land.

Volgens Kallie Kriel het ds Nico Smith in sy onlangse Beeld-artikel na voorbeelde verwys van wat kan gebeur as ’n minderheidsgroep wel sy stem verhef, met noodlottige gevolge. Hier in Suid-Afrika is ons egter omring deur voorbeelde van wat kan gebeur as mens nie praat nie. Zimbabwe is een so ’n geval.

Afrikaners het sedert die bewindsverandering in 1994 óf die land verlaat, óf na binne geëmigreer. Om kwaad te word rondom braaivleisvure het geen impak op die openbare debat nie. Die gevaar bestaan dat as ons nie deelneem aan hierdie debat nie, Suid-Afrika ’n soort Zimbabwe kan word waar daar nie voldoende alternatiewe stemme is om die demokrasie in stand te hou nie. Ons het ’n verskeidenheid van stemme hier nodig, asook ’n veelheid van benaderings.

Afriforum het die weg van aktivisime ingeslaan. Aktivisime kan op ’n gesofistikeerde wyse bedryf word. Dit is belangrik om in deelname aan die openbare debat die morele hoë grond te behou. Mens moet ook jou standpunt internasionaal kan verdedig. Wedersydse respek en erkenning is verder belangrik.

Nico Smith sien Afrikaners egter as tweedeklasburgers wat eerder moet stilbly.

As mens oor ’n magsbasis beskik, beding jy. So nie, bedel mens. Getalle is nie noodwendig essensieel vir ’n magsbasis nie. Ander meganismes kan ook ingespan word. Die reg is so ’n instrument en in hierdie verband het Afriforum die afgelope tyd heelwat reggekry. Dít waarna mens streef, moet duidelik gestel word. So het Afriforum byvoorbeeld met die onteieningswet aan buitelandse ambassades geskryf met positiewe gevolg. Mens kan soms kreatief en onkonvensioneel wees sonder om noodwendig van regsmiddele gebruik te maak.

Ons moet die taal praat wat die magshebber sal verstaan. Dit is belangrik om ’n arogansielose selfvertroue te ontwikkel. In baie van die openbare debatte word meganismes gebruik om mens te sensor. Beskuldigings van rassisme is so ’n voorbeeld. As ons eersteklasburgers wil wees, moet ons genoeg selfvertroue ontwikkel om onsself in sulke situasies te handhaaf en ’n genuanseerde debat te kan voer.

Afriforum gee prakties uiting hieraan deur byvoorbeeld die onlangse regsaak om die Pretoria-skole waarvan die krag afgesny is, te hulp te kom. Wanneer mens met so ’n aksie slaag, kweek dit selfvertroue.

Die organisasie glo dat Afrikaners hulleself binne die konteks van die regering moet kan verwoord, maar parallel hiermee moet selfstandigheid ook bevorder word. Hiervan is Soltech ’n voorbeeld.

Op ’n vraag uit die gehoor oor die gebruik van die term “settlers” ten opsigte van blanke Suid-Afrikaners, het Kallie geantwoord dat ons moet klem lê op die feit dat blankes ook Afrikane is en dat hulle moet verwys na hoe lank terug hulle voorvaders in Suid-Afrika aangekom het.

Louise van Heerden het gemeen dat mens beide protes moet kan lewer en die besluitnemers beïnvloed.

Volgens Hennie de Wet behoort mondige burgers verantwoordelikheid vir hulle woorde en dade te aanvaar. Afrikaners tree onmondig op as hulle nie hul burgerlike verantwoordelikheid aanvaar nie. Mense kyk na organisasies soos Afriforum om op te tree en kom nie hul individuele plig na nie. Daar is ook ’n gebrek aan strategiese denke.

Marius Coetzee wou weet waar hierdie onmondigheid vandaan kom. Kallie skryf dit toe aan die feit dat Afrikaners en hulle organisasies ná 1994 nie meer beskerm was nie, en moes fokus op oorlewing. Aangesien mense nie polities geskool is nie, onttrek hulle hul aan die openbare debat.

Lydia van Eeden wou weet watter rol ’n kollektiewe skuldgevoel in die ontwikkeling van hierdie onmondigheid speel. Volgens Kallie internaliseer Afrikaners nie skuld nie, maar sukkel hulle om hulleself ten opsigte van die verlede te verwoord. Daar is tans ’n totale magsoorwig en blankes moet ’n balans skep om te sorg dat die Algerynse scenario nie hier herhaal word nie.

Op ’n vraag van Elri Schoonbee oor hoe die gemeenskap gemobiliseer kan word om saam te staan, meen Kallie dat sulke mobilisasie rondom spesifieke kwessies moet geskied.

Nog ’n deelnemer aan die bespreking, wat homself eerder as ’n
Afrikaanssprekende Suid-Afrikaner as ’n Afrikaner sien, het die mening gelug dat opposisiepolitiek mens moeg maak. Daar moet eerder alternatiewe politiek bedryf word. Jongmense wil volgens hom nie baklei nie, maar wel sien dat die land ’n beter plek word vir almal om in te woon.

Hennie de Wet wys daarop dat emigrasie meegebring het dat diegene wat ’n verskil kan maak, reeds landuit is. Die klem moenie noodwendig op baklei wees nie. Na afloop van die Anglo-Boereoorlog is daar nie gebaklei nie, maar instellings soos Sanlam en Volkskas is geskep. Daar is weer nuwe instellings nodig.

Kallie het die bespreking afgesluit deur daarop te wys dat Afriforum onbeskaamd is daaroor dat hulle ’n Afrikanerorganisasie is. Binne instansies soos die Afrikaanse Taalraad word daar met bruin Afrikaanssprekendes saamgewerk, maar by ander kwessies fokus Afriforum op blanke Afrikaners. Hierdie posisionering is natuurlik, aangesien elke persoon immers oor verskillende identiteite beskik.
Kom dink en gesels saam elke laaste Vrydagaand van die maand!

BURGER, STAAT, TYD: Johann Degenaar

2009-09-26T20:17:00.001+02:00

BURGER, STAAT, TYD
“ Aan die begin van hierdie opstel het ek dit gestel dat die kleinerwordende wêreld-politieke situasie as resultaat het dat mense en volkere onmiddelliker en intenser op mekaar aangewese is. Dit het ook daartoe gelei dat mense bewus geword het van belangrike fenomene soos burger en staat. Daarom ook hierdie gesprekke vandag en die noodsaaklikheid daarvan. Die wêreld-politieke situasie het nie skielik die mens ‘n staatkundige wese gemaak nie. Dit het hom net bewus gemaak dat hy dit is, dat hy dit beslissend is, dat hy dit in elke asemhaling is.
Dit het hom bewus gemaak daarvan dat die mens nie net ‘n politieke wese is wanneer hy stem nie, maar ook wanneer hy dink en eet, wanneer hy bid en speel.
Hierdie gedagte kan egter, in plaas van bevrydend te wees, bindend werk en die burger ‘n gevoel van fatalisme gee. Dit hoef nie noodwendig so te wees nie. Daarom is dit nodig vir die mens om hom telkens oor sy politieke dier-karakter te besin. Die fatalistiese houding hang hoofsaaklik saam met ‘n verkeerde verhouding van die mens tot tyd. Die mens is nie net ‘n produk van die verlede en so afgesluit in die tyd nie. Die betrokkenheid van burger en staat is ook nie afgesluit in die tyd nie. Die neiging bestaan om die politieke situasie waarin die mens verkeer, af te sluit en as statiesdwingend te beskou. Die betrokkenheid van burger en staat op mekaar word byvoorbeeld identies gestel met die impasse waarin ‘n spesifieke regering verkeer. Dit kan lei tot ‘n besef van noodlot en ‘n gevoel van frustrasie. Wat dan kan help, is om in te sien dat die burger-staat-relasie nie afgesluit is in die tyd nie, maar juis ontsluit word in die tyd. Wanneer ‘n regering op ‘n sekere tyd nie aan die aard van die staat en gevolglik ook aan die aard van die burger reg laat geskied nie, moet nie die staat, die burger en die politiek daardeur in diskrediet gebring word nie. Dan word die burger juis opgeroep om die staat staat te laat wees en die burger burger. Dan moet hy juis stry om die vrymaking uit die situasie van vervreemding. Die aard van die staat moet nie gelykgestel word met die mislukking van ‘n regering en die wangedrag van die burger nie. Die mens moet in die tyd stry om staatkundigheid en burgerskap.
Anders gestel: Die mens moet nie probeer om as gevolg van vrees in ‘n politiek-lose situasie te lewe nie. Dit sou ‘n nie-menslike situasie wees. Die politiek kan nie gered word deur die mens daaruit te neem nie. Ons moet ons daarvoor beywer om die mens terug te plaas in die politiek en hom sy menslikheid en medemenslikheid en redelikheid juis daarin te laat vind. Alleen só word burger burger en staat staat.
Vervreemding kan ook plaasvind wanneer ‘n regeringsbeleid ‘n doel op sigself word. Dan is dit nie meer ‘n instrument om die land as geheel te dien nie, maar sluit dit die staat en die burger af binne sy opvattinge. Ook dit moet die burger nie met moedeloosheid vervul nie. Dit is net ‘n groter aansporing tot redelike stryd om vryheid. Pessimisme is net so ‘n verkeerde houding as optimisme. Beide is eensydig en ontrou aan ‘n situasie. Pessimisme is ‘n oorbeklemtoning van onvryheid; optimisme weer ‘n onderbelemtoning daaarvan. Die juiste standpunt is om so ‘n situasie as geleentheid te sien vir verantwoordelike besinning en verantwoordelike optrede.”
Prof Johann J Degenaar - Op Weg na ‘n Nuwe Politieke Lewenshouding: Filosofiese Opstelle (1963) pg 35,36

Hóé praat die mondige burger? - Kallie Kriel

2009-09-21T22:16:00.000+02:00

Hóé praat ‘n mondige burger? - Kallie Kriel
Gegewe die huidige debat oor die betrokkenheid al dan nie van die burger by die staat, kom die vraag noodgedwonde op: hoé kan die burger aan haarself getrou bly ten einde ook die waardigheid van die staat te handhaaf? Die neiging om nie burgerskap te aanvaar nie, hou die staatsorganisasies ongeldig . Staat het burgers nodig, en burgers die staat. Die uitdaging om vanuit hierdie gelyk-oorspronklike verskynsel te dink, is die moeisame taak van mondige burgers.

11/09: Datum nie meer plek nie?

2009-09-11T08:09:00.000+02:00

‘Terwyl vroër die noem van ‘n stad – Lissabon of Auschwitz- voldoende was om ontsteltenis en afgryse te herroep, begin die eenentwintigste eeu met ‘n datum’ - Susan Neiman, Evil in modern Thought (2003)
Die datum waarna die Amerikaanse moraalfilosoof Susan Nieman verwys is natuurlik 11 September 2001. En sy het gelyk: die drie syfers 9/11 benodig geen toeligting. Die gebeurtenis waarna sy verwys staan in ons kollektiewe geheue ingegriffel. Sedertdien het daar nóg bygekom: 11/3 (die aanslag in Madrid), 7/7 (dié in London) en 2/11 (die moord op Theo van Gogh)
Hoe het dit gekom dat die datum waarop sulke traumatiese gebeure plaasgevind het, veelseggender geword het dan die plek waar dit gebeur het? Kan hierdie verskuiwing te make hê daarmee dat globalisering die kategorie ‘plek’ enigsins betekenloos maak? Danksy die media word daar nie meer berig oor wáár iets gebeur nie. Duisende kilometers afstand word deur kameras gemaklik oorbrug. Dan bly nog die kategorie ‘tyd’ oor, om rampe op hierdie aarde tog ‘n plek in ons herinnering te gee.
Sebastien Valkenberg

Toepassing van die filosofie

2009-09-08T11:44:00.000+02:00

“Die Filosofie kan haar invloed, haar algemene oortuigingskrag nie heeltemaal behou, as dit nie toegepas word op die lewe en die wêreld waarin ons leef nie” Karl Gotlob Schelle

Filosofiekafee 28 Augustus 2009: Café Riche

2009-05-21T17:31:00.000+02:00

Die vertoontogte van ‘Voorbeeldige Vroue’, soos dié van die ‘Moedige Manne’, noop ons om wéér te kyk na hoe en wanneer vroue mondig raak. Kán die Calvinisme vroue bevry? Hoe het die Feminisme gevaar? Of is dít juis die stremming? Op die agterblad van ‘n vorige boek, “The piety of Afrikaans Women,” sê Christina Landman ‘local Calvinism was as sexist as it was racist’. Hoe interpreteer ons die behoefte van Afrikaanse vroue aan hierdie huidige vertoon?